تازه ګانی

logo

له برېښنايي پېژند پاڼو د فارسي ژبې حذف مسؤول څوک دی؟

کابل ۱۳۹۹ـ لړم ۴
د برېښنايي پېژند پاڼو د نوم لیکنې په پاڼه کې د بهرنیو ژبو په کتار کې د فارسي ژبې راوړل، هغه نوی جنجال چې له تېرې یوې اوونۍ راهیسې په مجازي فضا او ټولنیزو شبکو کې د یوشمېر خلکو له پوښتنو او غبرګونونو سره مخ شوی؛ خو هېڅ یو مسؤول دولتي بنسټ په دې اړه ځواب نه وايي.


د احصایې ملي ادارې مسؤولین چې په هېواد کې د برېښنايي تذکرو متصدي او وېش په توګه دنده لري، دغه موضوع یې د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت سره په همغږۍ کې د دغې ادارې پخوانیو مسؤولینو اړوند «فني ستونزه» بللې ده.
خو د مخابراتو وزارت هر ډول تخنیکي ستونزه بې بنسټه بولي او ټینګار کوي چې د برېښنايي پېژند پاڼو ټوله منځپانګه او معلومات ورته د کورنیو چارو وزارت او احصایې ملي ادارې لخوا رسېدلي او په سیستم کې درج شوي دي.
د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت ویاند عبدالصمد پویا د برېښنا پېژند پاڼو نوم لیکلو فورمې ته په اشارې سره ټینګار کوي چې د نوم لیکنې په فورمه کې د کورنیو چارووزارت او احصایې ارم او نښان، د دغه وزارت مسؤولیت نشتوالي ښکارندوی دی.
خود کورنیو چارو وزارت ویاند طارق ارین د پیک خبریال ته په وټساپ کې د پیغام په ترڅ کې لیکلي چې په دې اړه هېڅ معلومات نه لري او د احصایې ملي ادارې هم د دغې ادارې پخواني مسؤولین لومړۍ درجه ځواب ویوونکي بولي.
خو د احصایې ادارې پخوانی مشر شیر محمد جامي زاده ادعا کوي چې د برېښنايي پېژند پاڼو موضوع، له پخوانۍ ادارې (مرکزي احصایې ) سره هېڅ تړاو نه لري.


له دې وړاندې د ټولنیزو شبکو یو شمېر کاروونکو او خلکو د احصایې ملي ادارې باندې په تندو نیوکو سره، د برېښنايي پېژند پاڼو د نوم لیکنې په پاڼه کې د بهرنۍ ژبې په توګه د فارسي ژبې لیکل ملي خیانت بللی دی.
دغه راز، د فرهنګي چارو ځینو شنوونکو د حکومتي بنسټونو دغه کار، «فرهنګ ستیزي» بللې ده.
لیکوال او د فرهنګي چارو شنوونکی محمد افسر رهبین وايي:«چا چې دغه کار کړی، یا داچې د دغه ټاټوبي په تاریخ او فرهنګ نه پوهېږي او یا یې له قصد او کینې دغه کار کړی دی».
سره له دې چې ولسي جرګې د تلې په ۲۱ دوشنبې په ورځ، د احصایې ملي ادارې اوسنی رییس د برېښنايي پېژندپاڼو لومړی درجه مسؤول او برېښنايي پيژند پاڼو د وېش کار په برخه کې د هر ډول فني ستونزې او منځپانګې ځواب ویوونکی بللی او عدلي او قضايي بنسټونو ته یې د نوموړي د معرفي کولو غوښتنه کړې، خو د ولسي جرګې نایب منشي حجت الله خردمند وايي چې ښاغلی رسولي تراوسه عدلي اوقضايي بنسټونو ته نه دی معرفي شوی او ټاکل شوې چې بیا د جرګې د داخلي امنیت، عدلي او قضايي کمېسیونونو لخوا ځواب ویلو لپاره ور وغوښتل شي.
خبریال: عبدالمطلب فراجي

..

«د ولسمشر مرستیال له مړې ګېډه پرېکړه کوي»

کابل ـ ۱۳۹۹ لړم ۳
د کابل ښار له واټونو څخه د لاس پلورونکو او سوالګرو راټولولو په برخه کې د ولسمشر لومړي مرستیال له پرېکړې یوه اوونۍ وروسته، تراوسه د کابل ښار واټونه د لاس پلورونکو او سوالګرو ډک دي.
د ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح د تلې په ۲۶ د شنبې په ورځ په خپله فیسبوک پاڼه کې ولیکل چې د ولسمشر د لارښوونې له مخې، د پلازمینې امنیت ټینګول ورته سپارل شوي دي او د همدې لارښوونې له مخې به ډېر ژر د کابل ښار د ښه امنیت ټینګولو په موخه، نوې پرېکړې عملي کړي.


ښاغلي صالح په خپله لومړنۍ پرېکړه کې، دولس مهم موارد لیکلي او له کابل ښاریانو څخه یې له پولیسو او د حکومت له اجرايي بنسټونو سره د همکارۍ غوښتنه کړې.
د دغې پرېکړې په درېیمو او شپږمو بندونو کې چې د ښاغلي صالح په فیسبوک پاڼه کې خپره شوې، راغلي چې سوالګر او لاس پلوري د کابل ښار په واټونو کې د خپل غوړوني هوارولو اجازه نه لري چې د کورنیو چارو وزارت په ملاتړ د کابل ښاروالۍ له واټونو او پليو لارو څخه د دغو کسانو لرې کول تطبیق کوي.
هغه کار چې نه یوازې په ډېرو واټونو کې نه دی عملي شوی او د ځینو لاس پلورونکو او سوالګرو له اعتراض سره هم مخ شوی دی.
د کابل ښار اوومې ناحیې اوسېدونکې شیما چې هره ورځ د ده افغانانو او پوهنې وزارت شاو خوا پلیو لارو کې سوالګري کوي، وايي: « د یوې مړۍ ډوډۍ پیدا کولو لپاره سوالګري ونه کړم، څه وکړم؟ ومرم»؟


د محمد هاشم په نوم لاس پلوری چې په وینا یې له تېرو شلو کلونو راهیسې د ده افغانانو زیرزمیني په سیمه کې برقي وسایل پلوري، وايي چې دولسمشر لومړی مرستیال په مړه ګېډه پرېکړه کوي او د خلکو له تشې ګېډې نه دی خبر.
نوموړی په داسې حال کې چې بازار کې لاس پلوري ځان او کورنۍ لپاره د حلالې روزۍ پیدا کولو یوازینۍ لار بولي، د پیک خبریال ته وايي: « ښاغلی مرستیال صاحب مخکې له دې چې زموږ له خولې یوه مړۍ ډوډۍ واخلي، لومړی دې لطف وکړي بدیله لار دې را وښيي چې له دې کار پرته، څه وکړو او څنګه ژوند وکړو».
هغه پوښتنه چې د چارو ځینو شنوونکو او مدني فعالانو په باور، یو غیر معقول ګام بلل شوی او د ناوړه پایلو په اړه یې خبرداری ورکړل شوی دی.
ټولنپوه ضیاالحق شمس وايي چې د ولسمشر د لومړي مرستیال له دغه کار سره، نه یوازې دا چې له ټولنې یوه ستونزه نه ده لرې شوې، بلکې د خلکو ستونزې به څو چنده کړي.
ښاغلی شمس زیاتوي چې دولتي چارواکي باید د خلکو اړتیاوو په پام کې نیولو سره، دا ډول سخت اقدامات لاس لاندې ونیسي.
بل پلو، د افغانستان د مدني ټولنې د مجتمع مشر عزیز رفیعي، پردې باور دی چې د ښار له واټونو د سوالګرو او لاس پلورو راټولول به د بې وزلو خلکو په روحیې ناوړه اغیز وکړي او حتی په ټولنه کې به د تشنج او هرج مرج لامل هم شي.
د ښاغلي رفیعي په وینا، په هېواد کې د ورځ تر بلې نا امنیو او غلاوو سره یو ځای د بېکارۍ او بې وزلۍ له زیاتوالي سره، د حکومت دغه کار د ټولنې په خیر ښېګڼې نه، بلکې خطرناکه راتلونکې به ولري.
خبریال: بلال خداداد

..

د برېښنا پېژند پاڼو لرل اختیاري دي که اجباري؟

کابل ۱۳۹۹ کال تله ۲۷
د پیک حقیقت موندنې ښيي چې د ملي احصایې ادارې په ګډون ځینو دولتي ادارو کارکوونکو لپاره د برېښنا تذکرو اخیستل جبري شوي دي.
د ملي احصایې ادارې مشر احمد جاوید رسولي، چهارشنبې (۱۳۹۹کال تلې ۲۱) د ولسي جرګې په استجوابیه غونډه کې وویل چې د برېښنا تذکرو اخیستل جبري نه دي او دغې ادارې ته هېڅ ډول جبري فیصله نه ده رسېدلې.
خو د دغې ادارې ویاندې روبینا شهابي د پیک خبریال سره د ټیلیفوني اړیکې په ترڅ کې وايي چې دغه پرېکړه د افغانستان اسلامي جمهوریت کابینې د ۱۳۹۹/ ۶/ ۲۷ شمېرې مصوبې له مخې شوې ده.


هغه مصوبه چې پکې د وزارتونو او دولتي ادارو ټول کارکوونکي د برېښنا تذکرو په ا خیستو مکلف کړي دي. د دغې مصوبې په یوه برخه کې راغلي:«وزارتونه او ادارې مکلف دي څو په دولتي ادارو کې د برېښنا پېژند پاڼو بهیر چټکولو په موخه، د استازي په توګه د بشري سرچینو او ټکنالوژۍ مسؤلینو معرفي کولو په برخه کې اقدام او د دولتي ادارو رهبري له دغه بهیر څخه په جدي توګه څارنه وکړي.»
بل پلو، د ځینو وزارتونو رسمي لیکونه او اطلاعیې چې د پیک خبریال ترلاسه کړې؛ د دې ښکارندوی دي چې له دې وروسته، د دغه وزارت هېڅ کارکوونکی به د برېښنايي پېژند پاڼې پرته، د میاشتني معاش مستحق نه وي.
څرنګه چې د ځینو وزارتونو او دولتي بنسټونو کارکوونکي هم د پیک خبریال سره په خبرو کې مني چې دغه بهیر جبري شوي او د برېښنايي پېژند پاڼې د نه اخیستو په صورت کې به له میاشتنۍ معاش څخه بې برخې شي.
د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت چې په همدې دلیل د کسر معاش او دندې له لاسه ورکولو له امله غواړي نوم یې وانخیستل شي، وايي: « حتی موږ ته اخطار راکړل شو چې له کورنیو سره یوځای برېښنايي پېژند پاڼې واخلئ».
هغه څه چې د ښار او کور جوړولو او ټولګټو وزارتونو په جلا لیکونو کې هم درج شوي دي.

دغه وزارتونو ته په استول شويو لیکونو کې راغلي چې د افغانستان اسلامي جمهوریت کړنلارو او د ملي احصایې د اطلاعیې له مخې، د دغو وزارتونو د ټولو رسمي، قرار دادي او بالمقطع کارکوونکو په ګډون مکلف دي څو د ۲ یا ۳ کاري ورڅو په ترڅ کې برېښنايي پېژند پاڼې واخلي، له دې پرته هغه کارکوونکي چې برېښنايي پېژند پاڼې ونه لري، میاشتنی معاش به یې اجراء نشي.


د ټولګټو او د ښار او کورجوړولو وزارتونو ویاندویانو د پيک خبریال د پرلپسې هڅو سره، اړیکې ته څواب ورنه کړ.
په همدې حال کې د ولسي جرګې غړی غلام حسین ناصري وايي چې دغه مسله به دولسي جرګې په غونډه کې مطرح کړي او ټینګار یې وکړ چې د برېښنايي پېژند پاڼو اخیستو جبري کول، د هېواد اساسي قانون خلاف دي.
دولتي کارکوونکو ته د برېښنايي پېژند پاڼو وېش بهیر په داسې حال کې جبري کېږي چې له دې وړاندې د ملي احصایې او نفوسو احوالو ثبت مرستیال طارق صدیقی په یوې ځانګړې مرکې کې د پیک خبریال ته ویلي وو:«راتلونکې یوې اوونۍ پورې به د کاغذي برېښنايي پېژند پاڼو بهیر بند شي او دغه اداره به یوازې برېښنايي پېژند پاڼې ووېشي».
خبریال: فخریه رادفر

..

آیا ولسمشر غني، ټول افغانستان اباد کړی؟

کابل ـ ۱۸ تله، ۱۳۹۹
«هېڅ چا ونه ویل چې ما افغانستان وران کړی، ټول وايي چې اباد کړی مې دی.»…
دا د یوه عادي وګړي خبرې دي چې د ولسمشر د نویو غوغا جوړونکو خبرو په غبرګون کې یې کړې دي. نوموړی ځان ۴۵ کلن محمد موسی د کابل ښار ۱۵ ناحیې اوسېدونکی معرفي کوي وايي سره له دې چې کافي سواد نه لري او د ښار په واټونو کې د اوبو او څښاک توکو له پلورلو، خپله پېنځه کسیزه کورنۍ تمویلوي؛ خو ښه پوهېږي چې چا هېواد اباد او چا وران کړی دی.
هغه پوښتنه چې پکتیکا کې د ولسمشر غني له نوې وینا وروسته یې، مجازي او رسنیزه فضا له نقد او غوغا ډکه او د ټولنیزو شبکو کاروونکو له کنایو سره مخ شوې ده.
د هېواد ولسمشر محمد اشرف غني د (شنبې تلې ۱۲) سویلي ولایت پکتیکا ته د سفر په ترڅ کې د یوشمېر سیمه ییزو مشرانو، پوځي او ملکي کارکوونکو په شتون کې د وینا په یوه برخه کې وویل: «د کلیو پراختیا وزیر ته مې وویل چې ما خو ټول افغانستان جوړ کړ، تا باندې څه شوي چې یوې پکتیکا ته پام نشي کولای؟ ما خو ټول افغانستان جوړ کړی، نه مې دی جوړ کړی؟.»
د غونډې یو شمېر برخوالو په داسې حال کې چې د ولسمشر غني دغه خبرې له چک چکو او نارو سره بدرګه کړې؛ خو حکومت باندې یو شمېر نیوکه کوونکو، سیاسي مخالفینو، شنوونکو په دې اړه تند غبرګون ښوولی دی.
د ولسي جرګې نایب منشي حجت الله خردمند په هېواد کې د امنیتي، اقتصادي، بشري حقونو، پوهنې، روغتیا، فساد پروړاندې مبارزې او نشه يي توکو په برخو کې د هېواد ناوړه وضعیت په بیانولو سره وايي حیران دی چې ښاغلی غني د کومې ابادۍ خبره کوي.
ښاغلی خردمند په ټول هېواد کې د ناامنۍ، بېکارۍ او بې وزلۍ زیاتوالي ته په اشارې سره زیاتوي: «د ولسمشر یوه ژمنه همدا وه چې د خلکو په دسترخوان کې به بدلون راولي او نن ټول پوهېږي چې دغه بدلون سره، حتی د خلکو دسترخوان کې ډوډۍ پاتې نشوه».
د اقتصادي چاروشنوونکی او د کابل پوهنتون استاد پوهنیار احسان الله محسن وايي: «هغه وخت ورته اباد افغانستان ویلی شو چې د بېکارۍ کچه صفر او سرانه ملي عاید څو زرو ته ورسېږي».
ښاغلی محسن زیاتوي چې په تېرو لسو کلونوکې د بې وزلۍ کچه له ۳۰ سلنې ۹۰ سلنې ته رسېدلې او هر کال سرانه ملي عاید مخ په کمېدو دی، په همدې توګه، ورځ تر بلې نا خوالې دي چې خلک یې تر پوزې راوستي دي؛ پرمختګ او ابادۍ په کوم ځای کې ښکاري؟
هغه ځواب چې جمهوري ریاست د پيک خبریال پوښتنې ته په وټساپ کې لیکلی دی:«د افغانستان حکومت په بېلابېلو اقتصادي، ښې حکومتوالۍ او اصلاحاتو په برخه کې د پام وړ لاسته راوړنې لرلې دي؛ خو خلکو لپاره د حکومت پروګرامونو پروړاندې لوی خنډ، د ترهګرو ورانکار بریدونه دي چې وخت نا وخته ټول ګټې تاسیسات ویجاړوي. خو له دې سره د افغانستان حکومت د خلکو په ژوند کې د ښه بدلون راوستو لپاره د پروګرامونو عملي کولو ته ژمن وو او دی».
دغه ځواب په داسې حال کې ویل کېږي چې څه موده وړاندې، ولسمشر غني خپله د خلکو د ۹۰ سلنې بې وزلۍ او د دغه وضعیت په اړه د نړیوالې ټولنې د اندېښنې خبره کړې وه.
خبریال: عبدالمطلب فراجي

..

د قرنطین دویمه طرحه، پایله یې برعکس

کابل ـ ۱۳۹۹ چنګاښ ۱۸

په هېواد کې د کرونا ویروس خپرېدو مخنیوي په موخه، د کسب او کار تنظیم (قرنطین) څخه نږدې یوه میاشت تیریږي؛ خو د هرې ورځې په تېرېدو سره، په ښار کې د خلکو ګڼه ګوڼه د ټولنیز واټن له رعایت او ماسک له نه اچولو سره ډېرېږي.

«د کرونا له امله د فلاکت پړاو کې د کسب او کار د تنظیم طرحه» د روان کال غبرګولې په ۱۸ د کرونا پروړاندې د مبارزې د څارنیزې کمېټې لخوا اعلام شوه. هغه کمیټه چې پکې د عامې روغتیا، کورنیو چارو، کار او ټولنیزو چارو وزارتونه، د سیمه ییزو ارګانونو خپلواکه اداره، د کابل والي او د خصوصي سکټورونو استازي یې د تطبیق څارنې غړي دي.

په عمومي ځایونو کې د ماسک اچول، د دوه متر واټن رعایت کول، په کور کې د ډېر عمر لرونکو کسانو پاته کېدل،  د دغې طرحې له مهمو برخو الزامي بلل شوي وو. خو پوښتنه دلته ده چې (خلکو او مسؤولینو) دواړو د دغې طرحې الزامیت څومره جدي ګڼلی دی؟  هغه پوښتنه چې حتی مسؤول بنسټونه او د دغې طرحې ناظرو په دې اړه قانع کوونکی ځواب نه دی وړاندې کړی.  د کورنیو چارو وزارت ویاند طارق ارین وايي چې د دغې طرحې تطبیق، یوازې د دغه وزارت مسؤولیت نه دی او عمومي مشارکت ته اړتیا لري. نوموړی زیاتوي:« د دغې طرحې تطبیق له سراسري مشارکت پرته ستونزمن دی، خو کرار کراربه عملي شي.»

ښاغلي ارین په داسې حال کې د خلکو له مشارکت سره په تدریجي ډول د تطبیق خبره کوي چې د هېواد په ملي شورا کې د ځینو استازو په باور، برعکس هره ورځ پرحکومت باندې د خلکو د بې باورۍ له امله نه پاملرنه او ګڼه ګوڼه زیاتېږي.

په ولسي جرګه کې د ننګرهار د خلکو استازې سایمه خوګیاڼۍ وايي:«دا عادلانه نه ده، د خلکو ستونزې په پام کې نه دي نیول شوې او له دغې طرحې سره که چېرې خلک کرونا مړه نه کړي، لوږه به یې مړه کړي.»

  د خلکو د دغو استازو په وینا، له یوې خوا ناوړه اقتصاد او د سرچینو د سم مدیریت نشتوالی، د دې لامل شوی چې خلک پر حکومت باور ونه کړي او د ګرځېدو د محدودیت دغې طرحې ته هم پام ونه کړي.

په ولسي جرګه کې د تخار د خلکو استازی شرف الدین عیني هم په بې اوبو او بې ډوډۍ خلکو باندې د اوونیو او میاشتو قرنطین دوام، د وزلو خلکو له خولې د ډوډۍ تښتولو په مانا بولي او حکومت د کرونا پروړاندې د مبارزې په برخه کې د بهرنیو مرستو مدیریت په برخه کې په بې وسۍ تورنوي.

نوموړی، دغه راز له خلکو غواړي چې د ځان او کورنۍ د خوندیتوب لپاره، روغتیايي لارښوونې په پام کې ونیسي او ټولنیز واټن رعایت کړي.

هغه غوښتنه چې د کابل ښار د شپږمې ناحیې اوسېدونکی ۵۷ کلن محمد امان په وینا خپله یې نشي عملي کولای.

دغه بې وزلی چې له یو ټایره کراچۍ سره، د کابل ښار بازارونو کې د ورځې حتی ۱۰۰ افغانۍ هم نشي ګټلی؛ د نهه کسیزې کورنۍ یوازینی نفقه برابرونکی دی چې د شپې ورځې ډوډۍ له پیداکولو پرته، بل غم نه لري.

*کله چي د لسو ډوډیو پیسې نشم پوره کولای، له کومه یې کړم چې په لس یا شلو افغانیو ماسک واخلم».

۲۷ کلن عبدالله چې د کوټه سنګي په بازار کې د ترکارۍ په اخیستو بوخت دی؛ نه یې ماسک اغوستی ا و نه یې دوه متره واټن رعایت کړی او په کرونا ویروس باندې چندانې باور هم نه لري. نوموړی وايی چې نور قرنطین نشته او نشي کولای چې هره ورځ ماسک واخلي.

په ښاري موټرو کې د فزیکي واټن نه مراعات کول، په پلازمینه کې د قرنطین د نقض موارد او ننګونه بلل شوې ده.  څرنګه چې د کابل ښار ترافیکو مسؤولینو د کال په لومړیو درې میاشتو کې د جریمې عوایدو د زیاتوالي خبره کړې ده.

د کابل ښار ترافیکو د تاسیساتو مدیر سمونیار سید محمد د پیک خبریال ته وویل چې د قرنطین په دغه موده کې یوازې د موټر چلوونکو د جریمې پیسې له ۱۱ میلیون افغانیو زیاتې دي او دغو جریمو په موټر چلوونکو باندې ښه اغیز کړی دی.

ښاغلي سید محمد په دې اړه نور جزییات ورنه کړل؛ خو د دغه بنسټ مسؤولینو په قول د ځینو ورځپاڼو راپورونه ښيي چې د تېر کال په ورته موده کې د چلوونکو له جریمې ترلاسه شوي عواید، د ورځې سل تر درې سوه زره افغانیو وو.

په همدې حال کې د کابل والي ویاند ناصر مهري وايي چې په کراتو خلکو ته خبرداری ورکړل شوی؛ خو تراوسه څوک نه دي جریمه شوي او دوی غواړي چې د عامه پوهاوي، لارښوونو او خبرداري له لارې، خلکو سره چلند وکړي.

په داسې حال کې چې د قصد، سهوې یا خطا له مخې، د خطرناکو ناروغیو خپرول، د هېواد د جزا په کود کې جرم بلل شوي او عاملین یې په زندان او کم یې تر درې زرو افغانیو په جریمه محکوم شوي دي. (د جزا کد لومړی څپرکی ۸۱۷او ۸۱۸مادې)

ښاغلی مهري، د قرنطین طرحې ته پاملرنه، د خلکو یو مسؤولیت بللی او د پلازمینې له ټولو اوسېدونکو غواړي چې د ځان، کورنۍ او نورو د خوندیتوب لپاره ټولنیز واټن مراعات کړي.

خبریال: شاه محمود اندیشور

..

هغه لوستی چې د غلا په تور، په مرمۍ بدرګه شو

کابل ـ ۱۳۹۹ د چنګاښ ۹

د کابل پولیسو د عبدالقدیر فکورپه نوم ځوان مسافر د خلکو د پيسو او موبایلونو د غلا په تور د څلورمې ناحیې اړوند د وحدت اباد په سیمه کې، په مرمۍ باندې ټپي او نیولی دی.

د کابل امنیه قوماندانۍ د چنګاښ په ۳ مه په خپلې رسمي فیسبوک پاڼې کې خبر ورکړ.

«یوه حرفوي غله په داسې حال کې چې د څو تنو پيسې او موبایلونه یې غلا کړي وو او د تېښتې په حال کې وو، د څلورمې حوزې ګزمې پولیسو لخوا ټپي او نیول شوی دی».

د کابل پولیسو د درې تنو د شکایت او ادعا له مخې، په خپله  رسمي فیسبوک پاڼه کې چې نږدې ۱۵۰ زره  تنه کتوونکي لري، ښاغلی فکور، حرفوي غل بللی او دغه خبر له زرو زیاتو کسانو خوښ کړی.

د دغه خبر له خپرېدو وروسته، یو شمېر خلکو اوکاروونکو په ټولنیزو شبکو کې د دغه خبر له لاس په لاس کولو او د نیول شوي کس د عکسونو او خاطرو له خپرېدو سره، د پولیسو په دغه کار باندې په کلکه نیوکه کړې ده.

ځینو حقوقي او مدني فعالانو او د پارلمان غړو هم، د دغې قضیې په کره څېړلو ټینګار کړی دی.

فکور، څوک دی؟

د محمد زوی عبدالقدیر فکور چې په وینا یې ۲۴ کلن دی او د غور ولایت اصلي اوسېدونکی دی. تېرکال د کابل پوهنتون شرعیاتو پوهنځي څخه فارغ شوی دی او څو ورځې مخکې، د ترانسکرپت اخیستو په موخه له غور څخه کابل ته راغلی دی.

ټولګیوال یې فیصل ناصري په خپله فیسبوک پاڼه کې کاږلي:

«ښاغلی فکور زموږ د پوهنتون په څلور کلنه دوره کې پوه او د نیکو اخلاقو څښتن لرونکی ؤ».

په و لسي جرګه کې د غور د خلکو استازی عبدالظاهر تمیم وايي چې ښاغلی فکور په کابل پوهنتون کې د غور ولایت محصلینو استازی او د خپل ټولګي ممتاز زده کوونکی ؤ.

د ټپي کېدو او نیول کېدو کیسه

له دغې پېښې د دوه درې ورځو  په تېرېدو سره مو ښاغلی فکور په کابل کې د غوریانو سراسري شورا په دفتر کې ولید د  پولیسو لخوا یې د ټپي کېدو او نیول کېدو په اړه داسې وویل:

«په هغه ورځ مې د تره زوی د ټینګار له امله چې د لومړي ځل لپاره کابل راغلی ؤ، چکر ته ووتلو، باغ بالا ته لاړو او د بېرته  ستنېدو پرمهال کله چې له باغ څخه ښکته خواته راتلو څو د بادام باغ سړک ته راشو او کوټه سنګي ته لاړشو، کله چې د عبدالله بن مسعود جومات ته نږدې شو، نا څاپه ډزې وشوې او موږ جومات ته منډه کړه څو له مرمۍ ځان وساتو. د جومات په زینو کې نه وو پورته شوي چې مرمۍ مې په لاس او پښه ولګېدې او هغه شیبه کې ملا امام او د سیمې څو تنو نورو زما ټپونه تړل، په خپله مې د پولیسو ۱۱۹ شمېر ته زنګ وواهه …».

ښاغلی فکور زیاتوي چې څو شیبې وروسته،د پولیسو څلورمې حوزې مسؤولین سیمې ته ورسېدل او له یوې درملنې او تلاشۍ وروسته یې، د غلا په تور څلورمې حوزې ته ولېږدولو. د پولیسو څلورمې حوزې مسؤولین په دې اړه خبرو ته حاضر نشول.

نوموړی په داسې حال کې چې اوس د غوریانو سراسري شورا په ضمانت په موقتي ډول د پولیسو له توقیف څخه خوشي شوی، زیاتوي چې له خپل موبایل پرته، بل هېڅ شی ورسره نشته چې دجرم ثابت کوونکي وي.

په  سیمه کې ځینې عیني شاهدان د پیک خبریال ته وايي حتی کوم چاقو یا قیچي هم ورسره نه وه.

د سیمې اوسېدونکي سیر عطايي، ښاغلی فکور او د تره زوی دواړه په داسې حال کې لیدلي چې په وینا یې له  کوڅې د جومات پر لور روان وو چې د پولیسو د ډزو پرمهال یو یې ټپي شو او دی هم مرستې ته ورغی.

د دغې سیمې ځینې اوسېدونکي هم، د دغې پېښې په  اړه د پولیسو کړنه غیر قانوني بللې وايي چې پولیس پرته  له دې چې د سیمې خلکو ته پام وکړي، له  یو شاجور زیاتې مرمۍ یې د خلکو د کورونو پر لور وویشتې.

خو د کابل امنیه  قوماندانۍ ویاند فردوس فرامرز بیا قضیه دا ډول بیان کړې ده:

«غلو د څو تنو د موبایلونو او پیسو له غلا کولو وروسته، په پولیسو ډزې کوي او نښته رامنځ ته کېږي چې په پایله کې یو غل ټپي کېږي، وسله، پيسې او غلا شوي موبایلونه یوه بل (د فکور د تره زوی) اخلي او تښتي».

هغه څه چې ښاغلی فکور، دوستان، ټولګیوال او په کابل کې د غوریانو سراسري شورا ځینې غړي هغه ناسم بولي.

 اصلي مقصر(مجرم) څوک دی؟

د حقوقي او پوځي چارو ځینو شنوونکو د کابل پولیسو دغه چلند د قانون خلاف بللی او زیاتوي چې پولیس په خلکو باندې د مخامخ ډزو (هغه هم په استوګنیزمحل) حق نه لري.

د پوځي چاروشنوونکی عتیق الله امرخیل وايي چې پولیس باید په لومړي قدم کې کس په نښه کړي چې ایا مجرم دی او که نه؟ وروسته ورته اخطار ورکړي او کله چې پولیس پوه شي چې ژوند له ګواښ سره مخ نه دی،د ډزې کولو حق نه لري.

دحقوقي چاروشنوونکی وحید فرزه یې زیاتوي چې پولیس له مجرم سره د مخامخ کېدو په صورت کې، که چېرې نه تسلمېږي،  کولای شي د مجرم د بدن په هغو برخو ډزې وکړي چې ژوند ته یې زیان ونه رسېږي.

په داسې حال کې چې د عیني شاهدانو په وینا، هغه ځای کې ښاغلی فکور ټپي شوی او پولیسو ډزې کړې، ترمنځ یې واټن نږدې ۵۰۰ متره اټکل کېږي. خو داچې دغه واټن کې غل څرنګه په نښه شوی؟ د کابل پولیس یې په اړه څه نه وايي.

ښاغلي فرامرز د درې تنو د ویډیو ګانو په ښوولو سره وايي چې دغو کسانو شکایت ثبت کړی وو.

په دغه ویډیو کې درې تنه ځوانان لیدل کېږي چې د یوه پولیس د پوښتنو په ځواب کې وايي چې پيسې او موبایلونه یې غلا شوي؛ خو د چا په ځانګړي ډول (فکور) نوم یې نه دی اخیستی.

سره له دې چې د پيک خبریال، هر هغه سند چې د ښاغلي فکور جرم شاهد وي یا یې ثابت کړي، د کابل امنیه قوماندانۍ له ویاند څخه وغوښتل خو ښاغلي فرامرز په دې اړه هېڅ ډول سند یا مدرک وړاندې نه کړ.

نوموړي زیاته کړه چې په دې اړه د کورنیوچارو وزارت لخوا پلاوی ټاکل شوی او د پلاوي څېړنې تراوسه نه دي نهايي شوې.

په همدې حال کې ښاغلي فکور د پولیسو دغه چلند ځان لپاره سپکاوی بللی او د هغو  کسانو د محاکمې غوښتنه یې کړې چې هغه یې په مرمۍ ویشتل او په غلا یې تورن کړی دی.

ځینې مدني او حقوقي فعالان، په کابل کې د غوریانو سراسري شورا او ولسي جرګه کې د غور استازی هم پردې باور دي چې د پلاوي د څېړنو له پای ته رسېدو او تورن کس بې ګناهۍ له ثابتېدوسره، د کابل پولیس باید په خپله فیسبوک پاڼه کې د ښاغلي فکور د نیول کېدو او ټپي کېدو د خبر پردوام، خپله تېروتنه او بخښنه هم خپره کړي.

خبریال: شاه محمود اندیشور

..

په  افغانستان کې د کرونا یو پر درېیمه برخه ازموینې، ضایع او تری تم کېږي

کابل ـ ۱۳۹۹ ـ چنګاښ ۷

په داسې حال کې چې د افغانستان د عامې روغتیا وزارت، یوه میاشت مخکې د ټول هېواد په روغتونونو کې تر دوه زره تنو پورې د کرونا ویروس ورځنیو ازمېښتونو د ظرفیت لوړولو خبره کړې وه؛ خو په تیره یوه میاشت کې، د دغه وزارت لخوا ورکړل شوې شمېره تر دوه زره کسانو پورې نه دي رسېدلې.

د عامې روغتیا وزارت په انټرنټي شبکو(وټس اپ ګروپ کې ) د ورځني ورکړل شوي جدول شمېرو له مخې، په ټول هېواد کې په منځنۍ کچه د کرونا ناروغۍ ورځنۍ شمېره نږدې ۱۲۰۰ ازمېښتونو ته رسېږي.

د غبرګولې په ۲۲ لوړه شمېره د ورځې  ۱۸۸۸ ازمېښتونه او کمه شمېره  د چنګاښ په څلورمه د ورځې ۶۵۱ شمېره ثبت شوې ده.

څه باندې میاشت مخکې، د عامې روغتیا پخواني وزیر فیروزالدین فیروز د افغان جاپان روغتون څخه د لیدنې پرمهال په ورځ کې د دوه زره ټسټونو په ترسره کولو باندې د ټینګار په خواکې ویلي وو چې د ازمویښتونو پایلې به تر ۴۸ ساعتونو پورې د خلکو په واک کې ورکړل شي.

د هېواد په روغتونونو کې د کرونا ازمېښتونو ورځنیو شمېرو څخه د پیک حقیقت موندنې ښيي چې په منځنۍ کچه د دوه زره ژمنه شویو څخه ۳۷ سلنه یې تری تم دي او ډیری عادي وګړو په دوه شپو ورځو کې، د خپلو ازموینو پایلې نه دي ترلاسه کړې. د عامې روغتیا وزارت مسؤولین د دغې تري تم شوې شمېرې په اړه ډېر جزییات نه ورکوي.

د  دغه وزارت ویاند اکمل سمسور تاییدوي چې د ورځې دوه زره ازموېښتونه ترسره کېږي؛ خو یوازې ۵ تر ۶ سلنه یې مني چې د نمونې اخیستو او ناسمې ساتنې  له  امله، ضایع کېږي او د تري تم شویو ازمېښتونو په اړه څه نه وايي.

خو د عامې روغتیا وزارت د پلان او پالیسي رییس ډاکټر عبدالقدیر قدیر د (چنګاښ ۲ د دوشنبې په ورځ) د یوه کورني خصوصي ټلویزیون په یوه پروګرام کې وویل چې دغه وزارت، په ورځ کې د دوه زره ازمېښتونو ظرفیت لري؛ خو یوه ورځ هم دومره شمېره نه ده ثبت شوې ده.

نه یوازې رسمي جدول د مسؤولینو له دغو خبرو سره ورته والی نه لري، بلکې یو شمېر خلک، مدني فعالان او د ولسي جرګې غړي هم د هېواد په روغتونونو کې د کرونا د سلګونه نمونو د تري تم والي خبره کړې.

د  کابل ښار دویمې ناحیې اوسېدونکی رحمن صالحي په داسې حال کې چې دوه اوونۍ وړاندې یې د کورنۍ یو غړی په کرونا ویروس د اخته کېدو له امله له لاسه ورکړی، د پیک خبریال ته وايي:

«له یوې میاشتې زیات وخت کېږي چې ټولې کورنۍ مو ټسټ ورکړی دی، تراوسه یې د مثبت او منفي پایلو څرک نه لګي…».

رسنۍ او ټولنیزې شبکې (فیسبوک، ټویټر او  …) هم په دې شپو ورځو کې، د کرونا په ازموېښتونو د پایلو ځنډېدو، تري تم کېدو او ګنګوسو څخه خالي نه دي او ځینو کاروونکو حتی د ناسمو پایلو ترلاسه کولو خبره کړې ده.

د کابل ښار لسمې ناحیې اوسېدونکی ۲۶ کلن خدایداد وايي چې له کومې ازموينې پرته یې د کرونا پایله مثبت ترلاسه کړې. په داسې حال کې چې په وینا یې روغ رمټ دی او دکرونا هېڅ ډول نښې یې په وجود کې نشته.

د مسیح په نوم یوه کاروونکي د پیک په فیسبوک پاڼه کې د ورځنیو خپرو شویو شمېرو په  پای کې لیکلي دي:

«څه باندې لس ورځې کېږي چې ټسټ مې ورکړی دی، خو تراوسه یې پایله نه ده معلومه شوې…».

نه یوازې پلازمینه کې، بلکې د ولسي جرګې د ځینو غړو په وینا، د کرونا ازمېښتونو ترسره کولو لپاره هېڅ روغتیايي خدمات نشته.

په ولسي جرګه کې د میدان وردګو ولایت استازی مهدي راسخ، په دغه ولایت کې دکرونا تشخیص دستګاه د نشتوالي خبره کړې، وايي حتی ځینې چې له ولسوالیو مرکز ته راځي، له ازموینې او د ټسټ له اخیستو پرته خپلو ولسوالیو ته ستنېږي.

په  همدې حال کې د فراه د عامې روغتیا رییس عبدالجبار شایق وايي:

«موږ نمونې د هرات ولایت ته لېږو او پایلې یې تر ۱۴ ورځو  پورې ترلاسه کوو…».

د دغه ولایت بل استازی عبدالستار حسیني وايي چې څو ځلې یې له مرکزي حکومت څخه په  دغه ولایت کې د تجرید ګاه جوړولو او کرونا تشخیص دستګاوو د اکمال غوښتنه کړې؛ خو چا غوږ هم نه دی ورباندې ګرولی.

د عامې روغتیا وزارت په منځنیو قدمو ( ریاستونو او امریتونوکې) د سم مدیریت او څارنې نشتوالی، د دغې ستونزې له مهمو دلایلو څخه دي چې د افغانستان د روڼتیا څار ډلې په یوه څېړنه کې یې یادونه شوې ده.

د دغه بنسټ ویاند ناصر تیموري، ټینګارکوي چې د اطلاع رسولو نشتوالی، په دغه بنسټ کې د فساد لپاره د زمینې برابرولو بل دلیل دی کوم چې د روغتیايي خدمتونو وړاندې کولو په برخه کې د ځنډ لامل شوی دی.

د افغانستان د مدني ټولنو د شبکې مشر عزیز رفیعي هم، د عامې روغتیا وزارت مسؤولینو لخوا د کره معلوماتو د نشتوالي په برخه کې د اندېښنې په څرګندولو سره زیاتوي چې په  هېواد کې کرونا ته د ځانګړو شویو پیسو د لګښت په اړه تراوسه هېڅ خبر نشته.

په همدې  حال کې د عامې روغتیا نوي وزیر ډاکټر احمد جواد عثماني په دې وروستیو کې د یوې خبري غونډې پرمهال رسنیو ته وویل چې له دې وروسته، په هېواد کې د کرونا تشخیص او درملنه، له لابراتواري حالت څخه کلنیکي حالت ته اوښتې او هغه کسان چې مالي وړتیا لري، کولای  شي په خصوصي کلنیکونو او روغتونونو او هغه کسان چې سم اقتصاد نه لري، په دولتي روغتونونو کې به یې تشخیص او درملنه وشي.

د عامې روغتیا وزارت لخوا د ورکړل شویو شمېرو له مخې، په افغانستان کې د کرونا ویروس له امله، تراوسه د هېواد په  روغتونو کې نږدې ۷۰ زره ازمېښتونه شوي چې له دې جملې، د څه باندې ۳۰ زرو تنو پایله، مثبت اعلام شوې ده.

دغه راز، د دغه وزارت شمېرې ښيي چې تراوسه د کرونا ویروس له امله نږدې ۷۰۰ تنو په کرونا ویروس باندې د اخته کېدو له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی او لس زره تنه ښه شوي دي.

خبریال: شاه محمود اندیشور

..

د چقر سریال خپرول یا منع، څه ستونزه لري؟

کابل ـ ۱۳۹۹ د غبرګولې ۱۹

د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت: « د چقر سریال باید بند شي!»

طلوع:«پېنځه کسه شکایت لري، میلیونونو لیدونکي لرو…»

په هېواد کې چې په کرونا د اخته کسانو د مړینې او د سولې او  جګړې له خبرونو چې تېر شو، د کابل ښار له کوڅو نېولې تر فیسبوک،  رسنیو او … له تېرو دوه اوونیو راهیسې د «چقر» سریال دویم څپرکي هم لیدونکي دي او هم  ورباندې تبصره او نقد کوي.

سره له دې چې په افغانستان کې د خصوصي ټلویزیونونو ډیری پروګرامونه د بهرنیو سریالونو خپرول دي؛ خو د ترکیې په سینما  کې جوړ د چقر یا (چکور) په نوم سریال چې دوه کاله مخکې یې لومړی څپرکی له فارسي دوبلې سره د طلوع خصوصي ټلویزیون څخه خپور شو، اوس د دغه ټلویزیون د مسؤولینو په وینا په هېواد کې د ننه او بهر یې د  میلیونونو لیدونکي پام ځان ته اړولی دی.  چقر یا ګودال (کنده) د ترکیې په استانبول ښار کې د یوې سیمې نوم دی او د چقر سریال داستان هم په دغه سیمه کې د نشه يي توکو له مافیا سره د دغې سیمې د یوې لویې کورنۍ د وسله والې مبارزې روایت دی چې تر ډېره له تاوتریخوالي، نښتو او وینې توییدو سره مل دی.

له کوچني اختر راهیسې د چقر سریال دویم څپرکي له پیل سره، نه یوازې دا چې د شپې لخوا  میلیونونه  کسان یې ګوري، خو یو شمېر خلک، دیني علما، ،شنوونکي او د چارو مسؤولین، د طلوع خصوصي ټلویزیون له لارې یې بیا خپرول، د وینا له ازادۍ ابزاري ګتنه او د افغانستان خلکو فرهنګ ضد یې بولي.

خو د رسنیو او ټولنیزو شبکو یو شمېر کاروونکو (فیسبوک او ټویټر) کې د «#د ـ چقر ـ سریال ـ ته ـ نه» کمپاین له پیل کولو سره ادعا کړې چې د دغه سریال خپرول د تاوتریخوالي، قلدري او جنايي جرمونو زیاتوالي لامل کېږي او د ټولنې رواني سلامتیا به زیانمنه کړي.

د امید فرزام په نوم یوه کاروونکي په خپله  فیسبوک پاڼه کې له دغه کمپاین سره د دوستانو د یوځای کېدو سربېره کاږلي:

«زموږ د ښار په کورونو او کوڅو  کې د ناوړه چلند او تاوتریخوالي فرهنګ د زده کړې او رواجولو په برخه کې د چقر سریال ونډه بابېځه نه ده. هیله ده د دغه سریال له لیدو ډه ډه وکړئ او حکومت هم باید په دې اړه مسؤولانه چلند وکړي».

په ټویټر او  فیسبوک کې د دغه کمپاین له لاس په لاس کېدو خوشبینۍ او بدبینۍ هم له ځان سره  لرلې دي. څرنګه چې ځینو یې په اړه داسې  کومنټونه کړي دي:

«ګران وروره! که چېرې د سریالونو  خپرول د تلویزیون مالک په واک کې دي، د ټلویزیون ریموټ کنټرول ستا په لاس کې دی».

ځینې ادعا کوي د چقر سریال بیا  خپرولو ډیری ځوانان او تنکي ځوانان ګمراه کړي او په ځلونو په  سیمه  کې د نورو د ځورونې لامل شوي دي.

د کابل ښار په کوڅو او پس کوڅو په دیوالونو  باندې د چقر  سریال شعارونه او نښې، د هغه مستندونو بېلګه ده، چې د نیوکه کوونکو په باور، د تنکیو ځوانانو او ځوانانو  په منځ کې د سریال شخصیتونو او څېرو سره د لېوالتیا ښکارندوی ده.

د کابل  څلورمې ناحیې اوسېدونکې ۴۵ کلنه رخشانه چې په یوه خصوصي ښوونځي کې ښوونکې ده او د پینځو تنکیو ځوانانو او ځوانانو مور هم ده ، وايي: «۱۶ کلن زوی مې همدې کوڅه ډبو او  لنډغرو وواهه او موبایل یې هم ترې واخیست، اوس له کوره نه بهر کېږي…».

نوموړې په حکومت او  په ځانګړې ډول اطلاعاتو او فرهنګ وزارت باندې نیوکې سره غواړي چې د رسنیو په  خپرونو څار ولري او په تصویري رسنیو کې د ګمراه کوونکو پروګرامونو مخنیوی وکړي.

هغه غوښتنه او شکایت چې د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مسؤولینو په وینا، د لسګونه  او سلګونه خلکو لخوا په دغه وزارت کې ثبت  شوې.

د اطلاعاتو  او  فرهنګ وزارت نشراتي مرستیال عبدالمنان شیوای شرق وايی چې حتی له کوچني اختر مخکې او  د چقر سریال دویم څپرکي د خپرېدو له پيل سره، خپله یې د انلاین لارې  طلوع ټلویزیون ته رسمي لیک واستولو او د سریال بندلو غوښتنه یې وکړه؛ خو نه یوازې  داچې دغه امر او غوښتنې ته يې هېڅ درناوی ونه کړ،  بلکې تراوسه یې خپرولو ته یې دوام  ورکړی.

ښاغلی شرق، دغه راز ټینګارکوي چې د طلوع ټلویزیون مسؤولینو د نه پاملرنې په صورت کې به،  محکمې ته د رسنۍ  جواز د لغو کولو وړاندیز  ولېږي.

هغه څه  چې د طلوع ټلویزیون مسؤولین یې غیر قانوني بولي او د دغې موضوع د حل یوازینۍ مرجع (د رسنیو د سرغړونو د څېړلو کمېسیون) بولي.

 د طلوع ټلویزیون د خپرونو مسؤول مسعود سنجر د پیک خبریال ته وايي:« موږ خپل ټولنیز مسؤولیت ترسره کړی او د سریال خپرېدو پرمهال مو له ۱۶ کلنۍ ښکته لیدونکي ممنوع اعلان کړي؛ خو دا هم سمه نه ده چې د پېنځو کسانو شکایت له  امله دې سریال بند شي او په میلیونونو لیدونکي له لاسه ورکړو».

 سره  له  دې چې دواړه خواووې د موضوع پر قانوني حل ټینګار کوي؛ خو د ځینو  حقوق دانانو په باور،  اصلي ستونزه د هېواد د ټولنیزو رسنیو په  نافذه قانون کې ده.

د افغانستان د خبریالانو خوندیتوب کمېټې حقوقي سلاکار محمد قاسم رحماني، د ټولنیزو رسنیو قانون ۴۵ مادې ته په نغوتې سره، د طلوع له ټلویزیون څخه د اطلاعاتو  او فرهنګ وزارت غوښتنه غیر قانوني بللې، وايي چې هر ډول فیصله او  پرېکړه د رسنیو سرغړونو کمېسیون لخوا کېږي. هغه کمېسیون  چې د رسنیو، مدني ټولنې حقوقي او  دولتي بنسټونو  له  پلاوي جوړ شوی او د رسنیو  جنجالونه له کره څېړلو وروسته،  پرېکړې لپاره عدلي او  قضايي بنسټونو ته استوي. ښاغلی رحماني، د هېواد د ټولنیزو رسنیو قانون ۴۵ ماده د دا ډول سریالونو او  پروګرامونو خپرولو او یا نه خپرولو په برخه کې  اجرايي ضمانت نه لري  او ټینګار  کوي چې دغه موضوع حتی د هېواد په جزايي کد کې هم جرم نه دی بلل شوی.

 د دغه قانون ۴۵ مادې په  اتم بند کې راغلي: « هغه اثار  او مطالب چې د ټولنې د افرادو په تیره ماشومانو او تنکیو ځوانانو رواني  امنیت او اخلاقي سلامتۍ ته زیان ورسوي، قانوني جواز نه لري».

د اطلا عاتو او فرهنګ وزارت مسؤلین هم،  د ټولنیزو رسنیو  قانون  د ۴۵ مادې په  تعدیل ټینګار کړی؛ خو داچې کله به  د هېوا  پارلمان ته د تصویب لپاره  ورسېږي؟ څه نه  دي ویلي.

ځینې دیني علما او د چارو شنوونکي هم پردې باور دي چې د سریالونو  په څېر د نورو هر ‌ډول وارداتي ټلویزیوني تفریحي پروګرامونو خپرول، د خلکو له فرهنګ، مذهب او قانون سره په ټکر کې باید ممنوع شي.

په همدې حال کې دولسي جرګې دیني او فرهنګي کمېسیون مني، چې د هېواد د ټولنیزو رسنیو نافذه قانون کې ځینې اخلاقي، دیني او فرهنګي اصول په پام کې نیول  شوي دي؛ خو دغه اصول او معیارونه شاخص بندي شوي نه دي او  له همدې امله هم، په ډېرو مواردو کې، اعتراضونه او شکایتونه د خلکو او ځینو بنسټونو او سازمانونو لخوا شوي دي.

د دغه کمېسیون غړی محمد علي اخلاقي وايي چې تراوسه د چقر د منځپانګې په اړه نه پوهېږي او لیدلی نه دی؛  خو په  اړه یې شکایتونه  او نیوکې ترلاسه کړې چې د ټولنیزو رسنیو قانون ۴۵ مادې تعدیل کې به و  کارول شي.

د ښاغلي اخلاقي په باور، د قانون  لرل، یوازې د ستونزو حل لار نه، بلکې لوی او  اساسي شرط او د هرې رسنیزې، حقوقي، جزايي ستونزې حل او … «قانون تطبیق او واکمنۍ» ده چې هغه هم په  هېواد کې د لویو سیاسي، امنیتي او کرونايي ننګونو له امله ، ورځ تربلې پرشاتګ لري.

خبریال عبدالمطلب فراجي

..

هره ولسوالي به د کرونا یو تجرید ځای ولري؟

کابل ـ ۱۳۹۹ غبرګولې ۳

د افغانستان په هره ولسوالۍ کې د قرنطین مرکز  یا تجرید ځای  جوړولو لارښوونه، حتی یو سلنه هم نه ده عملي شوې. دغه لارښوونه، د ۱۳۹۹ کال غويي په ۱ نیټه د دوشنبې په ورځ د ولسمشر محمد اشرف غني لخوا په ارګ کې د هېواد ولسوالانو سره د لیدنې پرمهال د عامه روغتیا وزارت ته شوې وه.

په دغه غونډه کې ولسمشر غني ویلي وو چې له سیمه ییز امکاناتو څخه په ګټنې سره دې په هره ولسوالۍ کې ۲۰ تر ۵۰ بسترونو د تجرید ځای یا قرنطین یو مرکز جوړ شي.

خو د دغې لارښوونې څخه د میاشتې په تېرېدو سره، د هېواد د مرکزي، شمال او لوېدیځ زونونو په ۷۰ ولسوالیو کې د پیک حقیقت سنجونې موندنې د دې ښکارندوی دي چې تراوسه حتی په یوه ولسوالۍ کې  یو مرکز هم په عملي ډول نه دی جوړ شوی.

د هېواد په لوېدیځ زون کې سیمه ییزو چارواکو، د دغه ولایت په (ادرسکن،زنده جان،کشک، رباط سنګي او کهسان) ولسوالیو کې د پېنځو مرکزونو جوړولو لپاره یوازې د ۱۰۰ چپرکټونو د ترلاسه کولو خبره کوي او زیاتوي چې هغه هم د نورو امکاناتو او تجهیزاتو د نشتوالي له امله، هغه ځای چې په پام کې ورته نیول شوی وو، نه دي ځای پرځای شوي.

د هرات ولایت زنده جان ولسوال حاجي جمعه ګل پیک خبریال سره د ټیلیفوني اړیکې په ترڅ کې وايي: سره له دې چې دغې ولسوالۍ کې د قرنطین یوه مرکز جوړولو لپاره د یوه ښوونځي ودانۍ په پام کې نیول شوې او ۲۰ چپرکټونه یې ترلاسه کړي؛ خو تراوسه په دې برخه کې بل هېڅ کار هم نه دی شوی.

د نوموړي په وینا، په دغې ولسوالۍ کې د کوید ـ ۱۹ لسګونه شکمنې او اووه مثبتې پېښې ثبت شوې او ورباندې اخته کسان هم په کور کې قرنطین دي.

ښاغلي جمعه ګل زیاته کړې: «له تجهیزاتو څه پوښتې، زموږ ډاکټران حتی محافظتي جامې نه لري».

په همدې توګه په مرکزي زون کې، د بامیان ولایت کهمرد ولسوال محمود سیغاني وايي چې د عفوني ضد مایع، کاغذي دستمال او دستکش اخیستو لپاره له ۵۰ زره افغانیو پرته، دغې ولسوالۍ ته بل څه نه دي رسېدلي.

دغه راز، د پنجشیر د خنج ولسوال میرویس شجاعي، وايي چې دغې ولسوالۍ کې د قرنطین مرکز جوړولو لپاره د تجهیزاتو او امکاناتو څرک نه لګېږي.

په شمال ختیځ زون کې د بدخشان ولایت د ارغنچ خواه ولسوال نوروز حیدري چې خپله هم په کرونا ویروس اخته او کور کې قرنطین دی، پیک خبریال سره په ټیلیفوني اړیکه کې وايي:

«دلته امکانات نه لرو. نه کوم ځای په پام کې نیول شوی او نه موږ ته د قرنطین مرکز جوړولو لپاره د تجهیزاتو په نوم څه رسېدلي دي».

د تجرید ځای جوړولو په برخه کې د چارو د مسؤولینو نا غيړي او نا امني، د ولسمشر غني د لارښوونې نه عملي کېدو د ځنډ لامل شوې. څرنګه چې د فراه ولایت پشت کوه ولسوال احمد شعیب معصومي په دغې ولسوالۍ کې د طالبانو لخوا امنیتي ګواښونو له امله د هر ډول امکاناتو نشتوالي خبره کوي او وايي چې تراوسه یې د قرنطین مرکز په نوم هېڅ تجهیزات نه دي ترلاسه کړي.

داچې په ټول هېواد کې د ۳۶۴ ولسوالیو له جملې، څومره یې د طالبانو او داعش تر واکمنۍ، څومره یې امنیتي ګواښونو لاندې او څومره نورو کې به یې حکومت د دغو مرکزونو په جوړولو بریالی وي؟ د کورنیو چارو وزارت ویاند طارق ارین د وټساپ په پیغام خونه کې کاږلي:

«په ټولو برخو کې د تطبیق وړ دي، ځینې سیمې چې پکې ګواښ او جګړه ده، فکر کوم وضعیت متفاوته دی».

بل پلو په ملي شورا کې د خلکو استازي، د عامې روغتیا وزارت مسؤولین د هېواد په ولسوالیو کې د قرنطین مرکزونو فعالولو په برخه کې په ناغېړۍ تورنوي او وايي چې د سیمه ییزو چارواکو د دوګوني چلند او سالم مدیریت نشتوالي له امله، په هېڅ ولسوالۍ کې هېڅ مرکز نه دی فعاله شوی.

په ولسي جرګه کې د میدان وردګو ولایت د خلکو استازی محمد مهدي راسخ، سره له دې چې د کرونا ویروس پروړاندې د مبارزې په برخه کې د حکومت دغه کړنه ستايي؛ خو ټینګار کوي چې د عامې روغتیا وزارت مسؤولینو نا غېړۍ له امله، د دغه ولایت په هېڅ یوه ولسوالۍ کې د قرنطین مرکز جوړولو په برخه کې هېڅ کار نه دی شوی.

 بل پلو، د کابل د خلکو استازې شینکۍ کړوخیل پردې باور ده چې د هېواد په ډېرو ولسوالیو کې د قرنطین مرکزونو جوړول به په کرونا ویروس باندې د خلکو نا باورۍ او روغتیايي لارښوونو نه رعایت کولو له امله به بې ځایه لګښت وي.

هغه لګښت چې د ملي پراختیا شرکت ویاند مصطفی نوید په وینا، یوازې ۲۰۲ میلیون افغانۍ د ۲۷ زره چپرکټونو (کمپل، توشک، روجايي او بالښت) برابرولو لپاره د هېواد ولسوالیو کې د قرنطین مرکزونو جوړولو لپاره لګول شوې چې ډېر ژر به ولېږدول شي.

خو د قرنطین مرکزونو جوړولو په برخه کې له ځنډ او ناغېړیو سره، د خلکو ځینې استازي اندېښنه لري چې د خلکو لخوا کوچني اختر په درشل کې د قرنطین ماتېدونکي وضعیت او د هېواد په ټولو ولسوالیو او بازارونو کې د فزیکي واټن نه رعایت کولو ته په پام سره به زیات شمېر خلک ورباندې اخته شي.

خو د هېواد د عامې روغتیا وزارت، په درې پړاوونو کې ولسوالیو کې د تجرید ځایونو پر تطبیق ټینګار کړی او د هېواد ولسوالیو په کچه د اویا زره بسترونو چمتو کولو خبره کوي.

د دغه وزارت مرستیال احمد توحید شکوهمند وايي چې دغه مرکزونه په درې پړاوونو (مرکزجوړول او بسترونو ځای پرځای کول، کاري ځواک روزنه او غوره کول او د پرسونل ګومارلو) په برخه کې په فعالیت پيل وکړي او د مګړۍ، ولسوالیو کې د مرکز جوړولو لومړی پړاو او تجهیزاتو لېږد او ځای پرځای کول تر کار لاندې دي.

خو د دغه پروګرام له اعلام څخه د یوې میاشتې په تېرېدو او په هېواد کې په کرونا ویروس باندې د اخته کسانو شمېر زیاتوالي، د دغو پړاوونو بشپړول چې څو ورځې، اوونۍ او میاشتو کې به ترسره شي؟ مشخصه نېټه وړاندې نه کړه.

د هېواد د عامې روغتیا وزارت لخوا د ور کړل شویو تازه شمېرو له مخې، نن شنبه (د ۱۳۹۹ غبرګولې ۳) له ۱۰ زره زیات کسان په کرونا ویروس اخته شوي چې له دې جملې تراوسه  ۲۱۶ تنه یې مړه شوي او ۱۰۴۰ نور روغ شوي دي.

خبریال: شاه محمود اندیشور

..

هغوی چې د شپې ډوډۍ نه لري، له کرونا وېره هم نه لري

کابل ـ ۱۳۹۹ غویي ۱۳

د کابل ښار قرنطین له اعلام څخه نږدې دوه میاشتې تېرېږي؛ خو تراوسه سلګونه بې وزلې کورنۍ چې د شپې ورځې ډوډۍ نه لري، د حکومت له ژمنه شویو مرستو نه دي برخمنې شوې.

حکومتي مسؤولینو د کابل ښار قرنطین په لومړیو ورځو کې اعلام وکړ چې ټولو اړمنو سره به مرسته وکړي.

د کابل والي محمد یعقوب حیدري د روان کال وري په ۳۰ د یوې خبري غونډې پرمهال رسنیو ته وویل:

«ټولو هغو کسانو سره چې د شپې ډوډۍ نه لري، رسېدنه مو کړې او رسېدنه  ورته کوو…».

خو له دې سره، په ښار کې د ګرځېدو او کار وبار مخنیوی، په داسې یوه ښار کې چې ویل کېږي لږ ترلږه نیمايي وګړي یې د بې وزلۍ کرښې لاندې ژوند کوي، زیات شمېر بې وزلي او اړمن ښاریان یې د لوږې له ګواښ سره مخ کړي او دغه ګواښ له  کرونا خطرناک بولي.

مروه چې ۱۲ کلنه ده، په وینا یې د قرنطین په همدې شپو ورځو کې څو شپې  په لوږه ویده  شوې، وايي:

«ړانده دې شو که چېرې یوه ډوډۍ چا موږ ته راکړې وي».

دغه ماشومه چې د کابل ښار په شپږمه ناحیه کې د میرزا عبدالقادر په کوڅه کې په یوه کنډواله کې اوسېږي، زیاتوي چې پلار یې په یوه ځانمرګي برید کې وژل شوی او مشر ورور یې د کورنۍ یوازینی نفقه برابروونکی دی، چې هغه هم د قرنطين او ګرځېدو د مخنیوي له امله کار نشي کولای او په لوږه کورکې وېده دی.

د کابل ښار د اوومې ناحیې اوسېدونکی محمد جواد چې د ټکسي چلولو له لارې یې د ژوند ورځنۍ چارې پرمخ بېولې، اوس چې ښار کې د ګرځېدو اجازه نه لري، وايي:

«کومه مرسته او مساعدت، حیران خدای ته پاته یو چې د عیال او اولادونو د شپې ورځې ډوډۍ له  کومه کړو…».

هغه ګیله چې د هغه او مروې کورنۍ په څېر، په دغه سیمه کې سلګونه نور د یوې مړۍ ډوډۍ په تمه دي کوم چې د حکومتي مسؤولینو او غیر دولتي مرستندویانو  لخوا یې ژمنه شوې؛ خو تراوسه حق حقدار ته نه دی رسېدلی.

د میرزا عبدالقادر کلا د ګذر وکیل قادر شاه هم مني چې حتی د دغې سیمې له اړمنو سره یو غنم هم نه دی مرسته شوی.

د قادر شاه په وینا په دغه سیمه کې چې له ۶۰۰ زیاتې کورنۍ ژوند کوي، له ۸۰ سلنه زیات یې کسبګر، ټکسي چلوونکي، لاس ګاډي چلوونکي او حتی سوالګر دي چې دمګړۍ ټول د شپې ورځې ډوډۍ ته احتیاج دي.

د ګذر دغه وکیل زیاتوي چې تراوسه دوه ځلې د دغې سیمې د اړمنو  کسانو نوملړ یې چمتو کړی او اړوند ناحیې ته یې سپارلی؛ خو د ورکړل شویو ژمنو په خواکې یې تراوسه هېڅ  مرسته نه ده ترلاسه کړې.

په دې ترڅ کې ځینې کورنۍ چې د حکومت له ژمنه شویو مرستو برخمنې شوې، چندانې رضایت نه لري.

د کابل ښار اوومې ناحیې اړوند ریش خور فامیلیو د ګذر وکیل محمد حشمت وايي چې په دغه سیمه کې له ۸۰۰ زیاتې اړمنې کورنۍ ژوند کوي؛ خو کابل ښاروالۍ له دغو ټولو کورنیو سره د ۱۳۶ بوجۍ غنمو مرسته کړې چې هرې کورنۍ ته حتی پېنځه کیلو غنم هم ونه رسېدل.

نوموړی زیاتوي چې هره ورځ لسګونه بې وزله او اړمنې کورنۍ یې د کور دروازې ته ورځي او ډوډۍ ورڅخه غواړي؛ خو څه نه لري او غږ یې هم  چېرې نه اورېدل کېږي.

بل پلو، ځينو اړمنو  ښاریانو چې هېڅ مرسته نه ده ترلاسه کړې، د سیمې وکیل په خپلوۍ او قوم پالنې تورنوي وايي چې د خپلوانو او نږدې کسانو نوملړ په برابرولو سره یې، ټولې مرستې خپلو جیبونو ته اچولې دي او اړمنو کورنیو ته هېڅ مرسته نه ده رسېدلې.

څرنګه چې په دې وروستیو کې د کابل امنیه  قوماندانۍ په یوولسمه او پېنځلسمه ناحیو کې د څو ګذر  وکیلانو د نیولو خبره کړې ده.

د کابل امنیه قوماندانۍ ویاند فردوس فرامرز خبريالانو ته  د وټساپ په پیغام خونه کې لیکلي:

«د پېنځلسمې ناحیې د ګذر یو وکیل شفیق الله له  دوه همکارانو سره  یې چې ۲۰۰ بوجۍ مرسته  شوي اوړه یې غلا کړي وو، نیول شوی او قضیه تر څېرنې لاندې ده».

د چارو ځینې شنوونکي او د هېواد په ملي شورا کې د خلکو ځینې استازي هم خلکو ته د حکومت د مرستو رسولو د اندازې څرنګوالي باندې نیوکې سره،  پردې باور دي چې حکومت له  شعار او تېر اېستوونکو شعارونو پرته، عملي کار نه دی کړی.

روغتیايي لارښوونو او د خلکو ترمنځ په تیره ګڼ میشتو ځایونو کې د واټن مراعات کولو ته په  پام سره، ځینې هم د نانوايي ګانو له لارې د ډوډۍ وېش ناسم بولي او خبرداری ورکوي چې د پېنځو ډوډیو د ترلاسه کولو لپاره د لسګونه کسانو راټولېدل، مرسته نه بلکې مرګ ته  بلنه ده.

 د کابل پوهنتون اقتصاد پوهنځي استاد سیف الدین  سیحون وايي:

«هغه  تبلیغات چې د حکومت او زور واکو لخوا کېږي،  بشپړ ډول تش او باطل دي، ځکه تل مرستې د زور واکو لخوا حیف اومیل شوې او اړمن مستحق کسان بې برخې پاتې شوي دي».

 د پوهنتون  استاد او د ټولنیزو چارو شنوونکی عزیز احمد فانوس پردې باور دی چې حکومتي مسؤولین د مرستې رسولو له  دا ډول شعارونو او بې وزله خلکو باندې د قرنطین له زیاتوالي سره، نه یوازې دا چې خلک له لوږې او کرونا نه ژغوري، بلکې تر ډېره یې بې وزلۍ او مرګ ته  راکاږي.

ښاغلی فانوس ، رسنۍ د هغو کسانو په  افشا کولو مکلف بولي چې د کرونا له پروژې  شخصي ګټنه کوي.

بل  پلو، د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمېسیون، سره له دې چې د اوسني ناورین پروړاندې د مبارزې په  برخه کې د دولت امکانات، ډېر لږ بولي؛ خو اړمنو سره  د څلور کیلو غنمو او پېنځو  ډوډیو مرسته هم له افتضاح زیاته نه بولي.

د دغه کمېسیون مرستیال محمد نعیم نظري، وايي چې د خلکو او دولت د ناوړه اقتصاد سربېره، په دولتي بنسټونو کې د فساد شتون هم د دې لامل شوی څو په ټولنه کې بې وزلي او بېکاري پراخه شي او فاسد کسان په  خړو کې کبان ونیسي.

ښاغلی نظري، دغه راز د حکومت او مرستندویه  بنسټونو سربېره، له ټولو بډایه هېواد والو غواړي څو خپلو شاو خوا بې وزلو کسانو سره مرسته وکړي.

..