تازه ګانی

logo

د تېرکال جرګې یوازې ۵۷ سلنه مشورې عملي شوې دي

کابل ـ ۱۳۹۹ زمري ۲۰

په داسې حال کې چې ولسمشر غني د مشورتي لویې جرګې پرانیستې وینا کې، د تېرکال مشورتي لویې جرګې ۹۰ سلنه پرېکړو د عملي کېدو خبره کړې؛ خو د پیک موندنې ښيي چې له دغو پرېکړو یوازې ۵۷ سلنه یې عملي شوې دي.

د تېر کال (۱۳۹۹ غويي ۱۴) لویه مشورتي جرګې د سولې بهیر په اړه له پينځه ورځني بحث وروسته، په ۲۳ مادو کې یو پرېکړه لیک صادر کړ چې له دې جملې دوه بنده یې (۱ او ۲۰) بندونه یې د لویې جرګې د غړو ژمنې او مسؤولیتونه بیانوي، ۱۳ بندونه یې عملي شوي او ( ۲،۳،۴،۶،۷،۹،۱۵،۱۶ او ۱۸) بندونه یې نه دي عملي شوي.

د تېرکال لویې مشورتي جرګې ۱۳ بندونه چې عملي شوي دي:

  1. جمهوریت ساتل؛

۸.د امنیتي او دفاعي بنسټونو پیاوړتیا او ساتنه؛

۱۰.له افغانستان څخه په مسؤولانه ډول بهرنیو ځواکونو وتلو لپاره د مهال وېش ترتیب او تنظیم؛

۱۱.د سولې پروسې مخ ته وړلو لپاره ملي او سیاسي اجماع؛

۱۲.له هغو مخکې شرطونو ډ ډه کول چې مستقیمې خبرې محدودوي؛

۱۳.د دواړو خواوو له اسیرانو سره ښه چلند؛

۱۴.نړیواله او سیمه ییزه اجماع؛

۱۷.د سولې عالي شورا کې اصلاحات؛

۱۹.د طالبانو د مشروع غوښتنو په نښه کول؛

۲۱. د سولې خبرو له پرمختګ څخه د جرګې د غړو خبرول؛

۲۲.د جګړې د دوام او زیاتوالي مخنیوي لپاره هڅې؛

۲۳. د دغه پرېکړه لیک چاپ او خپرول؛

هغه نهه بندونه چې تراوسه عملي شوي نه دي:

۲.جرګې له طالبانو وغوښتل چې له دښمنۍ لاس واخلي او د وطن ابادولو لپاره کاروکړي؛

۳.له اسلام څخه واحد قرات؛

۴.دایمي او ژر اوربند؛

۶.داساسي قانون ساتل؛

۷.د وینا ازادۍ پیاوړتیا او ساتل؛

۹.په افغانستان کې د طالبانو سیاسي دفتر پرانیستل؛

۱۵.د سیمې هېوادونو د لاسوهنې په صورت کې، ملګرو ملتونو کې د شکایت درج کول؛

۱۶.د دغې جرګې مشورو په پام کې نیولو سره، د ټول شموله او جامع پروګرامونو جوړول او عملي کول؛

18.مرکچي پلاوي کې د معلولینو او لږکیو شاملول.

دغه دوه بندونه د لویې جرګې غړو مسؤولیتونو اړوند دي:

۱.په هېواد کې پایداره سولې ته د لویې جرګې غړو ژمنتیا؛

۲۰. سیمې او ځایونو ته د بېرته ستنېدو پرمهال د سولې پیغام رسول؛

په همدې حال کې ځینو کسانو چې په دواړو مشورتي جرګو کې برخه اخیستې، دغه جرګې یې نمایشي بللې، زیاتوي چې مشوروته یې پام نه دی شوی  او د یادې جرګې د نه قانوني والي له امله نشي کولای د حکومت له غاړې ونیسي.

 په لویه جرګه کې د هلمند د خلکو استازی یوسف خان خادم او د بامیان ولایت حاجي محمد حسن اضغري کوم چې په دواړو جرګو کې یې برخه اخیستې، وايي چې مشورې یې په نسبي ډول عملي شوې دي.

په همدې حال کې، د حقوقي چارو کارپوه وحید فرزه ای، د لویې جرګې جوړول، زندانیانو ازادول، له ۹۱ کود څخه لګښت د افغانستان اساسي قانون نقض له ښکاره مواردو بولي.

ښاغلی فرزه يي زیاتوي چې د ټولنیزو رسنیو قانون کې تعدیل (چې وروسته، د رسنیو مسؤولینو او مدني فعالانو د غبرګون له امله لغو شو) او د روان کال لویه جرګه کې د یوه ځوان د خولې بندول او … د وینا ازادۍ خفه کولو ښکاره نقض دی.

سره له دې چې د دغه پرېکړه لیک په اتلسمه ماده کې د سولې خبرو مرکچي پلاوي کې د لږکیو په شمولیت ټینګار کوي؛ خو په ولسي جرګه کې د هندوانو او سیکهانو استازی نریندر سنګ خالصه وايي: «تراوسه څوک نه دي معرفي شوي او موږ هڅه کوو چې حکومت یو څوک معرفي کړي».

په همدې حال کې جاوید کوهستاني د مشورتي جرګې په پرانیستغونډه کې د ولسمشر خبرې عوام فریبانه بللې، زیاتوي کله چې ولسمشر خپلې ګټې له ګواښ سره مخ وویني، نو د داډول نمایشي جرګې په جوړولو یې لاس پورې کړی، غواړي خپل قدرت ته دوام ورکړي.

سره له دې چې و مو غوښتل په دې اړه د جمهوري ریاست نظر هم ولرو؛ خو د ولسمشر مرستیال ویاند دوا خان مینه پال په دې اړه له خبرو کولو ډډه وکړه.

د تېرکال مشورتي جرګې ځینې غړي هم په داسې حال کې د نمایشي جرګو خبره کوي چې حکومت په دې وروستیو کې د ۴۰۰ طالب بندیانو خلاصون په اړه د پرېکړې نیولو په موخه بله لویه جرګه جوړه کړه او پایلې په ۲۵ مادو پرېکړه لیک کې خپاره شوي دي.

خبریال شاه محمود اندیشور

..

بلقیس روشن: زما پروړاندې د تاو تریخوالي لامل، د سولې وزارت کارکوونکې شکیبا صافي ده

کابل ـ ۱۳۹۹ ـ زمري ۱۹

په ولسي جرګه کې د فراه د خلکو استازې بلقیس روشن د سولې مشورتي جرګې په لومړۍ ورځ کله چې ولسمشر غني وینا کوله، د سپینې ټوټې چې پکې لیکل شوي وو: «وحشي طالبانو ته باج ورکول، ملي خیانت دی»؛ د اعتراض په ډول پورته شوه او له دې سره سم، د یوې ښځې لخوا له تاوتریخوالي سره مخ شوه.

اغلې روشن پیک خبریال سره د خبرو پرمهال وايي چې د اعتراض په ډول یې غوښتل مجلس پرېږدي؛ خو نا څاپه د یوې ښځې لخوا له تاوتریخوالي سره مخ شوه.

اغلې روشن په داسې حال کې چې باور لري، دغه ښځه د همدې کار (اعتراض مخنیوي) لپاره ګومارل شوې وه، وايي:

«دغه ښځه، د سولې په چارو کې د دولت وزارت اداري برخې څلورم بست کارکوونکې شکیبا صافي ده».

د سولې په چارو کې د دولت وزارت یوې معتبرې سرچینې هم ویلي چې شکیبا صافي د دغه وزارت کارکوونکې ده او د مشورتي لویې جرګې د ترتیب او تنظیم په برخه کې ګومارل شوې وه.

خو د دغه وزارت ویانده ناجیه انوري د پیک خبریال د پرلپسې اړیکو سره، په دې اړه ځواب ویلو ته حاضره نشوه.

په همدې حال کې، ولسي جرګې د یوې اعلامیې په خپرولوسره، د خلکو د استازې پروړاندې د دغې ښځې چلند، د ملت کورته سپکاوی بللی او د اغلې روشن د حیثیت اعاده کولو غوښتنه یې کړې.

دغه راز، د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمېسیون هم، د خلکو د استازې بلقیس روشن پروړاندې ترسره شوی عمل، د وینا ازادۍ، بشري حقونو او د هېواد اساسي قانون ارزښتونو نقض بللی او محکمې ته یې د دغه تاوتریخوالي او سرغړونې عامل را کاږلو غوښتنه کړې.

د ټولنیزو رسنیو ځینو کاروونکو هم لوی څارنوالۍ ته د اغلې شکیبا د معرفي کولو غوښتنه کړې؛ خو د لوی څارنوالۍ ویاند جمشید رسولي وايي چې دغه بنسټ په رخصتۍ دی او په دې اړه معلومات نه لري.

له دې وړاندې هم د ټولنیزو شبکو ځینو کاروونکو له اغلې روشن سره د یوې ښځې فزیکي چلند ویډیو ګانې او عکس په خپرولوسره، لیکلي  چې دغه ښځه د جمهوري ریاست ساتنې عمومي ریاست کارکوونکې ده.

خو د ارګ جمهوري ریاست ساتنې عمومي رییس ریاض ارین، دغه موضوع ناسمه بللې او د پیک له خبریال سره یې په اړیکه کې ویلي چې دغه ښځه د (پي پي اس) ریاست کارکوونکې نه ده.

خبریاله: فخریه رادفر

..

د ملي بیرغ په ورځ بیرغي درواغ

کابل ـ ۱۳۹۹ زمري ۱۱

یو شمېر خلکو، سیاسي او ټولنیزو نیوکه کوونکو یو ځل بیا د هېواد ولسمشر په درواغ ویلو او خلکو په استحمار کولو تورن کړی دی.

ولسمشر غني تېره اوونۍ په ارګ کې د ملي بیرغ ورځې په مناسبت د وینا پرمهال وویل:

«د موقت حکومت په پیل کې نیم روز ته یو پلاوی تللی وو او افغان سرتیری یې پيدا کړ چې کرتۍ یې څلور پېنځه ځایه سورۍ وه،په  دې ترڅ کې چا له نوموړي  پوښتنه کړې وه چې هلته څه کار کوي؟ هغه ویلي ۲۰ کاله کېږي چې دلته یم او دهېواد بیرغ مې رپاند ساتلی دی».

د ولسمشر دغه خبرې نه یوازې په ټولنیزو شبکو کې د کاروونکو لخوا له بېلابېلو  غبرګونونوسره مخ شوې،  بلکې د سیاستوالو او حقوقي چارو شنوونکو له نقد او نظر سره هم مخ شوې دي.

د دغې وینا بشپړه ویډیو چې د «ارګ ـARG» په صفحه کې کوم چې فیسبوک کې یې له ډېرو لیدونکو سره د افغانستان جمهوري ریاست غونډې، اعلامیې او خبرونه خپاره شوي؛ د لس زرو خوښوونکو سربېره، سلګونه نورو کاروونکو نورو ته د رسولو په خواکې، د دغې ویډیو  په پای کې نقد او نظرونه او مثبت او منفي پیغامونه هم لیکلي دي.

د بهرام په نوم یوه کاروونکي لیکلي: «راته جالبه نه ده، ځکه هېڅکله مې ورڅخه رښتیا خبره نه ده اورېدلې».

نه یوازې په مجازي نړۍ کې کاروونکو، بلکې د کابل دویمې ناحیې اوسېدونکي لطف معمار، د ولسمشر دغه خبرې ښکرور درواغ بللي وايي:«ډېره بده ده، خلکو ته د  احمق فکر کوي؛ خو داسې نه ده دغه ۲۱ پېړۍ کې هر ماشوم، ښځه او نارینه د رښتیا او درواغو تفکیک کولای شي…».

ملي شورا کې د خلکو ځینې استازي هم د ولسمشر د د غو پروړاندې نقد او نظر لري.

په ولسي جرګه کې د پروان د خلکو استازی عبدالظاهر سالنګي، د ارګ ځینې سلاکاران په ناکاره توب او ناسمو مشورو په ورکولو تورن کړي، پردې باور دی چې ولسمشر غني تر ډېره د هغه څه په اړه چې وايي، فکر نه ورباندې کوي چې په وینا یې بې خریطې فیر کوي.

د ښاغلي سالنګي په وینا، دغه موضوع باندې د ښوونځي زده کوونکی هم ښه پوهېږي چې  له موقت حکومت ۲۰ کاله مخکې، په څو رژیمونو کې څلور پېنځه بیرغونه رد او بدل شوي دي. اوس پوښتنه دلته ده چې هغه څېرې کرتۍ سرتیري، په دغه موده کوم بیرغ رپاند ساتلی؟

ـ له «موقت حکومت» مخکې له سپین بیرغ سره د طالبانو حکومت

ـ له طالبانو مخکې، له تور، سپین او زرغون بیرغ سره د مجاهدینو حکومت.

ـ له مجاهدینو مخکې، له تور، سور او زرغون سره د خلقیانو او پرچمیانو حکومت.

د پیک خبریال هڅه وکړه څو په دې اړه چې د ولسمشر غني موخه کوم بیرغ وو او له دا ډول حکایت څخه یې موخه څه وه؟ د جمهوري ریاست یوه ویاند لید لوری ترلاسه کړي، خو له زیاتو هڅو سره یې کوم ځواب ترلاسه نه کړ.

هغه پوښتنه چې د ځینو شنوونکو او د خلکو د استازو په باور، په کراتو بې ځوابه پاته شوې. څرنګه چې له دې وړاندې هم په ځینو رسنیو او ټولنیزو شبکو کې د ولسمشر تېروتنې لاس په لاس شوې دي.

له نویو درواغو څخه یې چې دغو ورځو  کې د خلکو په خوله دي، پېنځه کاله مخکې یې د  سراسري برښنا تامین او له هېواده بهر یې صادرول دي چې د خلکو او کاروونکو له سختو نیوکو سره مخ شوي دي.

سره له دې چې د ځینو حقوق پوهانو په باور، په تېر وتنې او ناسمو  ویلو سره د ولسمشر خبرې کومه قانوني ماخذه نه لري؛ خو بیاهم د خلکو، سیاسي ګوندونو، سیاسي مخالفینو او نړیوالو شریکانو په مېنځ کې به یې باور کم شي.

د هېواد د حقوقو پوهانو د ټولنې مشر سبحان مصباح وايي چې یوازې د اساسي قانون ۶۹ ماده ولسمشر د محکمې میز ته راکاږلی شي چې هغه هم د درواغو ویلو په اړه څه نه دي ویل شوي.

څېړونکو او لیکوال یعقوب یسنا د ولسمشر دغه خبرې د یوې مقالې په ترڅ کې « استحمار» بللې او لیکلي یې دي:

«د یوه هېواد دولسمشر لخوا درواغ ویل، د هغه هېواد د ملت استازیتوب کوي».

..

اصلي بیرغ کوم دی؟

کابل ـ ۱۳۹۹ زمري ۹

د ملي بیرغ ورځ په داسې حال کې نمانځل کېږي چې ډیر هېواد وال، د هېواد د اصلي بیرغ په اړه نه معلومات نه لري.

ځینو خلکو په رسنیو او ټولنیزو شبکو (فیسبوک، ټویټر،انستاګرام او …) کې د هېواد د درې رنګه بیرغ انځورونو په خپرولو سره، د دغې ورځې مبارکي یو بل ته ویلې او دغه راز د هېواد د درې رنګه بیرغ په اړه وايي او بولي. خو ځینې دغه هېواد وال په پوهې او ناپوهۍ سره د هېواد د درې رنګه بیرغ انځور په خپرولو کې تېروتنه کوي.

یعنې  د اصلي او رسمي بیرغ پرځای، چې له ارم، نښې او مشخصې اندازې درې رنګه ټوټو سره تزین شوی؛ د تېرو حکومتونو درې رنګه بیرغ په کارونې سره یې، په خپلو فیسبوک پاڼو کې دغه ورځ نمانځلې ده.

د حسین محمدي په نوم یوه کاروونکي په داسې حال کې چې خپله فیسبوک پاڼه کې یې د درې لسیزو وړاندې درې رنګه بیرغ انځور په خپرولو سره، دوستانو ته مبارکي ویلې، د پیک خبریال ته وايي چې د اوسني بیرغ او تېرو بیرغونو د نښو او بدلېدو په اړه څه نه پوهېږي.

نه یوازې یو، دوه، بلکې لسګونه او سلګونه نورو کاروونکو هم د هېواد اصلي بیرغ په اړه د ناسم پوهاوي له امله؛ خو بیا هم دغه ورځ په ډېر درنښت سره ونمانځله. څرنګه چې ځینو هم، د خپل فیسبوک بڼه د درې رنګه بیرغ په عکس او طرحو ښکلې کړې او یایې هم له بیرغ سره خپل نوي عکسونه اېښي دي.

د زمري اوومه د افغانستان ملي بیرغ ورځ، تېر کال د هېواد خپلواکۍ د سلمې کلیزې په مناسبت د ولسمشر د فرمان له مخې، د دولت په رسمي کلیزه کې ثبت شو ه او دغه ورځ به هر کال په ټول هېواد کې ونمانځل شي.

هغه ورځ چې د لومړي ځل لپاره، په رسمي ډول د کابل ښار زړه د وزیر محمد اکبر خان غونډۍ باندې لوی درې  رنګه بیرغ له ۶۸ متره اوږدوالي، ۳۰ متره  سور او ۸۵ متره لوړوالي سره رپاند شو.

د ځینو تاریخ لیکوونکو په باور، دافغانستان بیرغ، تیره یوه سلیزه کې، د نظامونو او حکومتونو له بدلون سره، له لس ځلې زیات یې په شکل، ارم او نښان کې بدلون راغلی؛ خو اوسنيو درې رنګو کې یې لږ بدلون راغلی.

د نړیوالو چارو شنوونکی او څېړونکی احمد ادریس رحماني، د افغانستان بیرغ تاریخچه، د ۱۸ پېړۍ له پیل سره تړاو کې بللې، پردې باور دی چې د افغانستان بیرغ د ۲۰ پیړۍ له پیله، د امان الله خان د واکمنۍ پرمهال، د پرې والي سیاست په موخه او دغه راز، د سیمې او نړۍ له هېوادونو سره د نږدې والي په موخه، په درې رنګه (تور، سور او زرغون) باندې بدل شو او له دې وړاندې، د امیر حبیب الله خان او عبدالرحمان خان په دوروکې، یوازې تور رنګ او سپین نښان او یاهم بې نښانه وو.

څېړونکی او د افغانستان علومو اکاډمۍ غړی حبیب الله رفیع، د بیرغ د رنګونو په اړه لیکلي چې تور رنګ، د ظلم او تیارې، سوررنګ، د مبارزې او شهادت او زرغون رنګ د هوساینې او ارامۍ بېلګې دي چې په ۱۳۰۷ لمریزکال کې د پغمان په لویه جرګه کې د امان الله خان لخوا یې وړاندیز وشو او د جرګې غړو هم تصویب کړ.

د ښاغلي رفیع په وینا، له هغې وروسته یو ځلې، د حبیب الله کلکاني په وخت کې، په (تور، سور او سپین) رنګ باندې، یو ځل د نور محمد تره کي په وخت کې (مکمل ډول سور او د خلق نښان) سره، بل ځل بیا د استاد برهان الدین رباني په وخت کې په (تور، سپین او شین) رنګ باندې او وروستي ځل باندې هم د طالبانو اسلامي امارت په وخت کې په (بشپړ سپین او کلمې له لیکلو) سره یې بدلون کړی دی.

د دغو شنوونکو په باور، هروخت او په تېرو حکومتونو کې د بیرغ تغییر، ځانته مانا او مفهوم درلود او تر ډېره په دیني، سیاسي او اقتصادي ارزښتونو ولاړ وو. څرنګه چې د څېړونکي او اساسي قانون د لویې جرګې د غړي کمال الدین حامد په وینا، د مجاهدینو حکومت پرمهال د سور رنګ لرې کولو فلسفه له هغه ځایه منشاء اخیستې چې د خلقيانو حکومتونو، د بیرغ رنګ په بشپړ ډول سور او د پخواني کمونستي بیرغ ته یې ورته کړی و.

د طالبانو  اسلامي امارت چې په دې ورځو کې له امریکا او د افغانستان دولت سره د سولې په خبرو بوخت دی؛ دوه لسیزې وړاندې یې هم تر سپین بیرغ لاندې حکومت کړی او اوس مشخص نه ده، چې د دغې ډلې مشران به د افغانستان دولت سره د سولې هوکړې په پایله کې، د راتلونکي حکومت لپاره د سیاسي او رسمي ځواک لپاره کوم بیرغ غوره کړي؟

هغه پوښتنه چې د افغانستان حکومت مشرانو د ملي بیرغ ورځې په مناسبت، نه بدلېدونکی ځواب ورکړی. د ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح په خپله  فیسبوک پاڼه کې لیکلي دي:«افغانستان نور د څو بیرغي پېر ته نه ور ګرځي».

د افغانستان اوسنی بیرغ، درې رنګه، تور، سور او زرغون، د دولت ملي نښان له سپین رنګي محراب او منبر څخه جوړ دی چې په دوو څنډو کې یې دوه بیرغونه او د منځ په پاسنۍ برخه کې کلمه طیبه او «الله اکبر» او راختونکي لمر وړانګې او په لاندنۍ برخه کې یې د۱۲۹۸ هجري لمریزتاریخ  او د افغانستان کلمه راغلي چې دوو خواوو څخه دغنمو وږي پرې را ګرځول شوي دي.

خبریال: عبدالمطب فراجي

..

د طالبانو سلفي، د ویاندویانو فوتو شاپ

کابل ۱۳۹۹ – د زمري ۵

د بدخشان شورابک برېښنا بند کې د طالبانو انځورونه فوتو شاپ نه دي.

په دې وروستیو کې وسله والو طالبانو د بدخشان ولایت شورابک بند کې یاد ګاري انځورونه اخیستي او په ټولنیزو شبکو کې یې خپاره کړي دي.

د بدخشان ولایت سیمه ییزو چارواکو هغه جعلي بللي دي.

د بدخشان والي ویاند نیک محمد نظري پر خپله فیسبوک پاڼه کې لیکلي چې دغه انځورونه فوتو شاپ دي او په دغه سیمه کې هېڅ وسله وال طالبان نشته.

ښاغلي نظري دغه راز د پیک خبریال ته د ټیلیفوني اړیکې په ترڅ کې وايي:

«له دې امله چې امنیتي ځواکونه دغې سیمې ته نږدې دي، زموږ باورونه همدا دي چې انځور فوتو شاپ دی».

حتی ځینو سیمه ییزو خبریالانو هم د شورابک بند کې د طالبانو انځورونه جعلي او فوتو شاپ بللي دي.

بدخشان ولایت کې سیمه ییز خبریال سیمع الله سیحون، لیکلي:

«څو شیبې مخکې د شورابک بند ته تللی وم، هېڅ سمنټي ستن (پایه) چېرې د انځور ترشا راوړل شوې، نشته».

خو د پیک حقیقت موندنې ښيي چې دغه انځورونه له کومې لاسوهنې یا فتوشاپ کارونې او یا هم نورو پرمختللو وسایلو پرته، اصلي او واقعي انځورونه دي.

د فیسبوک ټولنیزې شبکې یو شمېر کاروونکو هم د موضوع پر واقعیت ټینګار کړی او ادعا یې کړې چې طالبان کله ناکله په دغه سیمه کې ګرځي.

د احمد شهیر په نوم یوه کاروونکي د طالبانو د دغه انځور د جعلي بلل کېدو په په غبرګون کې لیکلي:

«په خواشینۍ سره د حکومت ویاندویان، د خلکو سترګو ته د خاورو له پاشلو پرته بل کار نه لري».

هغه څه چې د رسنیو برخې ځینو پوهانو هم، هغه ناسم بللي دي.

د نی څار ډلې مسؤول نصیر احمد نوري پردې باور دی چې د حکومت ډیری ویاندویان، خلکو او رسنیو ته سرچپه (وارونه) او ناسم معلومات ورکوي او نه غواړي خلکو ته رېښتیا ووايي.

د بدخشان ولایت شورابک ولسوالۍ برېښنا بند جوړولو چارې د المان هېواد پراختیايي بانک د ۳۱.۸ میلیون یورو مرستې سره، په ۱۳۹۴ لمریز کال کې پیل شوی چې تراوسه یې چارې نه دي بشپړې شوې.

خبریال: عبدالمطلب فراجي

..

ضرب الاجل پای ته ورسېد؛ هېڅ دېوال لرې نشو

کابل ۱۳۹۹ـ زمری ـ ۲

له کلونو راهیسې کابل ښاریان، د زور واکو، حکومتي چارواکو او ځینو بنسټونو لخوا د ښار د واټونو او کوڅو له بندېدو شکایت کوي، خو تراوسه د دغو خنډونو د لرې کولو لپاره هېڅ بنسټیز کار نه دی شوی.

سره له دې چې د افغانستان ولسمشر محمد اشرف غني، په دې وروستیو کې د ۱۳۹۹ کال د چنګاښ په ۹ امنیتي بنسټونو ته لارښوونه وکړه چې له واټونو څخه ټول ترافیکي خنډونه او دیوالونه لرې شي او له دې وروسته دې حکومتي چارواکو ته خط السیر ونه نیول شي؛ خو تراوسه د دغو دیوالونو د لرې کولو او خط السیر د له منځه وړو لپاره عملي ګام نه دی پورته شوی.

ښاغلي غني دغه راز، د هېواد له امنیتي چارواکو غوښتي چې د لارښوونې له اعلام  درې اوونۍ وروسته، په دې اړه د عملي اجرااتو راپور جمهوري ریاست ته وړاندې کړي.

په داسې حال کې چې امنیتي مسؤولین، له واټونو څخه د خنډونو او دیوالو د لرې کولو د طرحې په اړه د کار خبره کوي؛ خو د ټاکل شوي درې اوونیز ضرب الاجل په تېرېدو سره، د کابل ښار څېره کې بدلون نه دی راغلی او د ښار په ډېرو واټونو کې، تراوسه کانکریټي دیوالونه او خنډونه شته.

د کورنیو چارو وزارت ویاند طارق ارین وايي چې د کانکریټي دیوالونو او خنډونو لرې کول، د کابل ښار امنیتي تړون پروګرام یوه برخه ده او خلکو سره د نږدې همغږۍ له لارې به پیل شي:«په لومړي قدم کې  د حکومتي چارواکو او بنسټونو څخه یې پیلوو چې خلک وګوري موږ قانون پر ځان تطبیق کوو او بیا خصوصي برخې ته ځو».

ښاغلي ارین، په دې اړه د ترافیکو پولیس ځواب ویوونکي بولي؛ خو د کابل ښار ترافیکو مسؤولینو، دغه مسؤولیت دولتي چارواکو او زور واکو سره تړاو کې بللی، زیاتوي چې د کورنیوچارو وزارت له مرستې پرته، دغه کار د دوی له وس نه پورته دی.

د کابل ښار ترافیکو د تاسیساتو مدیر سمونیار سید محمد چې د ترافیکو په استازولۍ یې خبرې کوي، وايي چې د پولیسو ترافیک چارواکو او زور واکو ته د خط سیر د نیولو په برخه کې هېڅ ونډه نه لري او خپل وسله وال یې، سړکونه بندوي او خط سیر نیسي.

ځینې کابل ښاریان هم د ښار په واټونو او کوڅو کې د ترافیکي خنډونو پراختیا او جوړولو او دولتي چارواکو ته د خط السیر نیولو له امله د لارو بندېدو څخه ستومانه شوي او امنیتي مسؤولین د خلکو امنیت ټینګښت او پروړاندې یې د خنډونو د لرې کولو په برخه کې په بې وسۍ تورنوي.

د کابل ښار درېیمې ناحیې اوسېدونکی ۴۵ حبیب الله وايي چې ورځ تر بلې د کابل ښار واټونو کې د لارو بندېدل زیات شوي او ځینو چارواکو او زور واکو د خنډونو د لرې کولو پرځای، حتی کوڅې د کانکریټي خنډونو په اېښودو سره، د سیمې د خلکو پرمخ تړلې دي.

نوموړی وايي هرچا حق ناحق په کوڅو کې کانکریټي خنډونه اېښي دي:

«که چېرې همدغه کوڅې او فرعي سړکونه پرانیستي وي، سړکونو کې راه بندان نه کېږي».

د کابل ښار شپږمې ناحیې اوسېدونکی نقیب الله چې نیم عمر یې موټر چلولی، زیاتوي چې د لارو، واټونو او حتی کوڅو د بندېدو له امله، موټرچلول ورته ستونزمن شوي دي: « هر زور واکي او دولتي چارواکي د یوه دفتر یا خپل کور لپاره یو سړک بند کړی، څوک نشته چې پوښتنه وکړي چې ولې…؟».

د کابل ښار دغه اوسېدونکی زیاتوي چې ډیرو خلکو پانګه پیدا کړه او ښاري شول؛خو د ښاري ژوند اخلاق  چې د ښاري ټولنې اساسي اړتیا ده، تراوسه یې نه دي زده کړي.

هغه څه چې د ټولنیزو چارو کار پوه، ګل پادشاه بینا یادوي وايي چې وطن مور ده او د بیا رغاونې په برخه کې یې باید ټول هڅه وکړي: «چا چې د انسانیت په ښوونځي کې درس لوستی وي، د ښار کوڅې او واټونه نه بندوي».

ښاغلی بینا زیاتوي چې وطن ته خدمت او ورسره مینه کول، د ایمان یوه برخه ده؛ خو په خواشینۍ سره چې زیات شمېر  (د خدای جل جلاله ) قانون باندې عمل نه کوي، نو د ولسمشر لارښوونه (د بنده حکم) خو پرځای پرېږده.

د ټولنیزو چارو دغه شنوونکی خبرداری ورکوي؛ تر هغې چې دولت او خلک د یو بل په مرسته د هېواد د ابادۍ او سوکالۍ لپاره کار ونه کړي، دغه ستونز ه او خنډونه به د خلکو له مخې لرې نشي.

خو اصلي پوښتنه دلته ده چې ایا بنسټونه، حکومتي چارواکي او زور واکي دغې همغږۍ او سرښېندنې ته به حاضر شي؟

هغه پوښتنه چې د ولسي جرګې ځینې غړي یې په ځواب کې وايي: «د دغې لارښوونې د عملي کولو لپاره، اړتیا ده چې لومړي قدم کې، ولسمشر او کابینه یې له خپل ځان نه پیل کړي او له هغې وروسته، له نورو د دغې لارښوونې د عملي کولو تمه ولري».

په ولسي جرګه کې د کابل د خلکو استازې روبینا جلالي وايي دغه لارښوونه د یوه شعار په بڼه پاتې نشي او ولسمشر باید په حتمي توګه د عملي کولو لپاره یې، له ځان نه پیل کړي.

اغلې جلالي زیاتوي چې خلکو منځ ته ورتګ د صمیمیت رامنځ ته کېدو او د لارو بندېدل د تاوتریخوالي او دولت څخه د لرې والي لامل کېږي. د نوموړې په وینا: «که مو څه نه وي خوړلي، نه ډارېږو».

بل پلو، په ولسي جرګه کې د تخار د خلکو استازی سید اشرف الدین عیني هم نا امنۍ د افرادو اوچارواکو لخوا د لارو بندېدو مهم دلیل بللی او له حکومت  څخه غواړي چې د یوه ښار امنیتي منظم ستراتيژیک پلان په جوړولو سره، د دغو خنډونو د لرې کولو  په  برخه کې باید اقدام وکړي.

کابل ښار د بل هر وخت په  پرتله، د امنیتي ګواښونو  د زیاتوالي له  امله، د کانکریټي دیوالونو ، ترافیکي خنډونو او سختې ترافیکي ګڼې ګوڼې سره مخ دی او له  دې وړاندې څو  ځلې د حکومت لخوا ژمنه  شوې چې د کابل ښار څېره  به د دغو خنډونو په لرې کولو سره  بدله  کړي.

درې کاله مخکې هم کابل ښاروالۍ د ښار له  واټونوڅخه د امنیتي دیوالونو د  لرې کولو کمپاین پيل  کړ؛ خو له لږ ځنډ وروسته دغه کمپاین د ناڅرګند دلیل له مخې بند شو.

اوس هم  د کابل ښاروالۍ  د نشراتو  رییس نعمت الله بارکزی وايي چې د کانکریټي دیوالونو  او ترافیکي خنډونولرې کول، د امنیتي وضعیت  مطالعې ته اړتیا لري او پردغه  پروګرام باندې اوس هم ګډ کار روان  دی.

 خبریال: شاه محمود اندیشور

..

د قرباني کورنۍ: «ښاغلی ولسمشره! بېړنۍ مرسته څه شوه؟»

کابل ـ ۱۳۹۹ د چنګاښ ۲۱

د دشت برچي په سل بستریز روغتون باندې د برید قربانیانو له کورنیو سره، د ولسمشر د «بيړنۍ مرستې» د ژمنې او لارښوونې نږدې دوه میاشتې تیريږي؛ خو تراوسه یې دیادې پېښې له هېڅ یوې قرباني کورنۍ سره مرسته نه ده شوې.

د افغانستان ولسمشر محمد اشرف غني د (۱۳۹۹کال غويي په ۲۴ د چهارشنبې ) ورځ د دشت برچي په سل بستریز روغتون باندې له برید وروسته، له دغه ځای څخه د لیدنې پرمهال وویل:

« د ټولو شهیدانو او ټپیانو له کورنیوسره بېړنۍ مرسته کېږي».

 د دغه بنسټ مالي مدیریت ته د جمهوري ریاست د چارو ادارې حقیقت موندونکو کمېسیونونو او د سلاکارانو چارو انسجام ریاست یو رسمي لیک ښيي چې دوه میلیون او  ۲۰۰ زره افغانۍ د نقدي مرستې په موخه، د شهیدانو ۱۴ کورنیو او د ټپیانو ۱۶ کورنیو ته ځانګړې شوې دي او دغو کورنیوته یې د وېش په اړه، د حساب او مجرايي غوښتنه کړې ده.

د ولسمشر ویاند صدیق صدیقي د دشت برچي پېښې له ټولو قربانیانو سره د دغې مرستې پر بشپړ ویش د ټینګار په خوا کې، د پيک خبریالې ته له پیسو د کچې، اړیکې شمېرې او نوم سره د مستفید شویو کورنیو نوملړ هم وړاندې کړی دی.

دغه نوملړ د دې ښکارندوی دی چې یوازې ۱۴ کورنیو، د شهیدانو اووو  کورنیو هرې یوې کورنۍ ته سل زره افغانۍ او د ټپیانو اووو کورنیو هرې کورنۍ ته ۳۰ تر ۵۰ زرو افغانیو وېشل شوې دي.

خو دغه نوملړ له هغو نوملړونو سره چې له بېلا بېلو سرچینو (غیرمترقبه پېښو ته د رسېدو دیپارتمنت، د رضا کار ډاکټرانو ډلې او د کابل د دویم زون روغتیايي استازي) څخه د پیک خبریالې ته رسېدلی، له یو بل سره مطابقت او کره والی نه لري.

د کابل ښار په دیارلسمه ناحیه کې د دویم زون د روغتیا مشر سخیداد بشردوست، جمهوري ریاست ته د ۴۰ زیاتو کسانو نوملړ له وړاندې کولو او د قرباني کورنیو اکرامېې له غوښتنې سره وايي چې دغه موده کې جمهوري ریاست ته د شاملو ټولو قربانیانو نوملړ له وړاندې کولو سره، یوازې درې کورنیو مرسته ترلاسه کړې ده.

ځینې دغه کورنۍ چې نومونه یې په نوملړ کې شامل دي، د پیک له خبریالې سره په خبرو کې وايي تراوسه یې هېڅ نغدي مرسته نه ده ترلاسه کړې.

خو ځینې نورې کورنۍ چې د جمهوري ریاست لخوا په وړاندې شوي نوملړ کې شاملې دي، وايي چې یوه اندازه نغدې پیسې یې ترلاسه کړې دي.

د دشت برچي اوسېدونکی محمد  امین چې د رقیې په نوم یې  خپله ښځه په دغه پېښه کې له لاسه ورکړې، وايي یوه اوونۍ مخکې یې سل زره افغانۍ نغدي مرسته ترلاسه کړې ده.

د یادې پېښې یو قرباني غلام حسین چې ښځه یې په دغه پېښه کې وژل شوې، وايي چې ولسمشر خپلې ژمنې نه دي عملي کړې او هېڅ مرسته یې نه ده ترلاسه کړې.

علي قربان چې د روغتون دروازې مخې ته توکي پلورل او په هغه ورځ د برید کوونکو د ډزو له امله یې په پښه یوه مرمۍ لګېدلې، وايي:

«هو ویې ویل چې ولسمشر د بېړنۍ مرستې امر کړی، خو تراوسه مو کومه مرسته نه ده لیدلې…».

 دغه راز، سید قربان چې اته کاله کېږي، په پښو فلج دی او نشي کولای کار وبار وکړي، وايي چې ښځې یې ضمیرې د خیاطۍ له لارې د شپې ورځې ډوډۍ ګټله؛ خو قاتلینو ورباندې رحم ونه کړ او په ډېرې بې رحمۍ سره یې ووژله.

نوموړی په داسې حال کې چې د اووه کسیزې کورنۍ مسؤولیت هم پرغاړه لري، زیاتوي:

«ولسمشر له موږ سره ژمنه وکړه چې د دویم زون د صحي رییس له لارې مرستې درته رالېږل کېږي، خو له هغې ورځې راهیسې هېڅوک زموږ خوا ته نه دي راغلي او د مرستو څرک هم نه لګي».

 هغه څه چې د دیارلسمې ناحیې د دویم زون د روغتیا مشر سخیداد بشر دوست هم مني او وايي چې خپله یې د دغو قربانیانو نوملړ د جمهوري ریاست ته لېږلی؛ خو تراوسه یې هېڅ مرسته نه ده ترلاسه کړې.

 ښاغلی بشر دوست زیاتوي چې د نوملړ له جوړولو او استولو وروسته، په جمهوري ریاست کې مسؤولینو ځان تېر او ویې ویل چې د عامې روغتیا وزارت ته لارښوونه شوې:

«کله مو چې د عامې روغتیا وزارت ته مراجعه وکړه؛ د دغه وزارت مسؤولینو په دې اړه بې خبري وښوده».

 سره له دې چې د جمهوري ریاست مرستیال ویاند دواخانه مینه پال هم موضوع د عامې روغتیا له وزارت سره په تړاو کې بولي؛ خو د عامې روغتیا وزارت مسؤولین ټینګار کوي چې د دغې موضوع په تړاو، هېڅ رسمي یا شفاهي مسؤولیت نه لري.

د دشت برچي سل بستریزه روغتون یو ډاکټر سید جمال الدین منصور منش وايي:«هغه شپه چې ولسمشر له دغه ځایه لیدنه وکړه، وېې ویل چې دغه روغتون ته نقدي مرستې استول شوې دي او په قربانیانو وېشل کېږي؛ خو تراوسه مو د مرستې په نوم څه ونه لیدل».

د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمېسیون په دې اړه څه نه وايي؛ خو ځینې شنوونکي او د هېواد په ملي شورا کې ځینې استازي په دې اړه تندې نیوکې لري.

د ولسي جرګې غړی غلام حسین ناصري؛ د دشت برچي په روغتون باندې برید بشري جنایت بللی، پردې باور دی چې دا ډول مرستې (بېړنۍ مرستې) باید درې تر یوې اوونۍ پورې ونه ځنډول شي.

ښاغلی ناصري، ولسمشر د خپلو خبرو او عمل پروړاندې په بې کفایتۍ تورنوي او زیاتوي:

«د ښاغلي غني د دغو ژمنو موخه، د رسنیو له لارې د خلکو د افکارو کنټرول دی؛ خو د عمل په ډګر کې یې پښه ګوډه ده».

د کابل پوهنتون استاد محمد واقف نوري د جمهوري ریاست په کړنو باندې نیوکې سره وايي چې ښاغلی غني د احساساتو له مخې خبرې کوي؛ خو د سیاسي ښکلتیاوو او قدرت غوښتنې له امله یې بېرته هېروي.

 د ولسمشر مرستیال ویاند ښاغلي مینه پال د دې ټولو پروړاندې زیات څه ونه ویل؛ خو ویې منله چې د ولسمشر شاو خوا کسان، کارکوونکي او باور وړ کسان نه دي.

خبریاله: فخریه رادفر

..

د قرنطین دویمه طرحه، پایله یې برعکس

کابل ـ ۱۳۹۹ چنګاښ ۱۸

په هېواد کې د کرونا ویروس خپرېدو مخنیوي په موخه، د کسب او کار تنظیم (قرنطین) څخه نږدې یوه میاشت تیریږي؛ خو د هرې ورځې په تېرېدو سره، په ښار کې د خلکو ګڼه ګوڼه د ټولنیز واټن له رعایت او ماسک له نه اچولو سره ډېرېږي.

«د کرونا له امله د فلاکت پړاو کې د کسب او کار د تنظیم طرحه» د روان کال غبرګولې په ۱۸ د کرونا پروړاندې د مبارزې د څارنیزې کمېټې لخوا اعلام شوه. هغه کمیټه چې پکې د عامې روغتیا، کورنیو چارو، کار او ټولنیزو چارو وزارتونه، د سیمه ییزو ارګانونو خپلواکه اداره، د کابل والي او د خصوصي سکټورونو استازي یې د تطبیق څارنې غړي دي.

په عمومي ځایونو کې د ماسک اچول، د دوه متر واټن رعایت کول، په کور کې د ډېر عمر لرونکو کسانو پاته کېدل،  د دغې طرحې له مهمو برخو الزامي بلل شوي وو. خو پوښتنه دلته ده چې (خلکو او مسؤولینو) دواړو د دغې طرحې الزامیت څومره جدي ګڼلی دی؟  هغه پوښتنه چې حتی مسؤول بنسټونه او د دغې طرحې ناظرو په دې اړه قانع کوونکی ځواب نه دی وړاندې کړی.  د کورنیو چارو وزارت ویاند طارق ارین وايي چې د دغې طرحې تطبیق، یوازې د دغه وزارت مسؤولیت نه دی او عمومي مشارکت ته اړتیا لري. نوموړی زیاتوي:« د دغې طرحې تطبیق له سراسري مشارکت پرته ستونزمن دی، خو کرار کراربه عملي شي.»

ښاغلي ارین په داسې حال کې د خلکو له مشارکت سره په تدریجي ډول د تطبیق خبره کوي چې د هېواد په ملي شورا کې د ځینو استازو په باور، برعکس هره ورځ پرحکومت باندې د خلکو د بې باورۍ له امله نه پاملرنه او ګڼه ګوڼه زیاتېږي.

په ولسي جرګه کې د ننګرهار د خلکو استازې سایمه خوګیاڼۍ وايي:«دا عادلانه نه ده، د خلکو ستونزې په پام کې نه دي نیول شوې او له دغې طرحې سره که چېرې خلک کرونا مړه نه کړي، لوږه به یې مړه کړي.»

  د خلکو د دغو استازو په وینا، له یوې خوا ناوړه اقتصاد او د سرچینو د سم مدیریت نشتوالی، د دې لامل شوی چې خلک پر حکومت باور ونه کړي او د ګرځېدو د محدودیت دغې طرحې ته هم پام ونه کړي.

په ولسي جرګه کې د تخار د خلکو استازی شرف الدین عیني هم په بې اوبو او بې ډوډۍ خلکو باندې د اوونیو او میاشتو قرنطین دوام، د وزلو خلکو له خولې د ډوډۍ تښتولو په مانا بولي او حکومت د کرونا پروړاندې د مبارزې په برخه کې د بهرنیو مرستو مدیریت په برخه کې په بې وسۍ تورنوي.

نوموړی، دغه راز له خلکو غواړي چې د ځان او کورنۍ د خوندیتوب لپاره، روغتیايي لارښوونې په پام کې ونیسي او ټولنیز واټن رعایت کړي.

هغه غوښتنه چې د کابل ښار د شپږمې ناحیې اوسېدونکی ۵۷ کلن محمد امان په وینا خپله یې نشي عملي کولای.

دغه بې وزلی چې له یو ټایره کراچۍ سره، د کابل ښار بازارونو کې د ورځې حتی ۱۰۰ افغانۍ هم نشي ګټلی؛ د نهه کسیزې کورنۍ یوازینی نفقه برابرونکی دی چې د شپې ورځې ډوډۍ له پیداکولو پرته، بل غم نه لري.

*کله چي د لسو ډوډیو پیسې نشم پوره کولای، له کومه یې کړم چې په لس یا شلو افغانیو ماسک واخلم».

۲۷ کلن عبدالله چې د کوټه سنګي په بازار کې د ترکارۍ په اخیستو بوخت دی؛ نه یې ماسک اغوستی ا و نه یې دوه متره واټن رعایت کړی او په کرونا ویروس باندې چندانې باور هم نه لري. نوموړی وايی چې نور قرنطین نشته او نشي کولای چې هره ورځ ماسک واخلي.

په ښاري موټرو کې د فزیکي واټن نه مراعات کول، په پلازمینه کې د قرنطین د نقض موارد او ننګونه بلل شوې ده.  څرنګه چې د کابل ښار ترافیکو مسؤولینو د کال په لومړیو درې میاشتو کې د جریمې عوایدو د زیاتوالي خبره کړې ده.

د کابل ښار ترافیکو د تاسیساتو مدیر سمونیار سید محمد د پیک خبریال ته وویل چې د قرنطین په دغه موده کې یوازې د موټر چلوونکو د جریمې پیسې له ۱۱ میلیون افغانیو زیاتې دي او دغو جریمو په موټر چلوونکو باندې ښه اغیز کړی دی.

ښاغلي سید محمد په دې اړه نور جزییات ورنه کړل؛ خو د دغه بنسټ مسؤولینو په قول د ځینو ورځپاڼو راپورونه ښيي چې د تېر کال په ورته موده کې د چلوونکو له جریمې ترلاسه شوي عواید، د ورځې سل تر درې سوه زره افغانیو وو.

په همدې حال کې د کابل والي ویاند ناصر مهري وايي چې په کراتو خلکو ته خبرداری ورکړل شوی؛ خو تراوسه څوک نه دي جریمه شوي او دوی غواړي چې د عامه پوهاوي، لارښوونو او خبرداري له لارې، خلکو سره چلند وکړي.

په داسې حال کې چې د قصد، سهوې یا خطا له مخې، د خطرناکو ناروغیو خپرول، د هېواد د جزا په کود کې جرم بلل شوي او عاملین یې په زندان او کم یې تر درې زرو افغانیو په جریمه محکوم شوي دي. (د جزا کد لومړی څپرکی ۸۱۷او ۸۱۸مادې)

ښاغلی مهري، د قرنطین طرحې ته پاملرنه، د خلکو یو مسؤولیت بللی او د پلازمینې له ټولو اوسېدونکو غواړي چې د ځان، کورنۍ او نورو د خوندیتوب لپاره ټولنیز واټن مراعات کړي.

خبریال: شاه محمود اندیشور

..

هغه لوستی چې د غلا په تور، په مرمۍ بدرګه شو

کابل ـ ۱۳۹۹ د چنګاښ ۹

د کابل پولیسو د عبدالقدیر فکورپه نوم ځوان مسافر د خلکو د پيسو او موبایلونو د غلا په تور د څلورمې ناحیې اړوند د وحدت اباد په سیمه کې، په مرمۍ باندې ټپي او نیولی دی.

د کابل امنیه قوماندانۍ د چنګاښ په ۳ مه په خپلې رسمي فیسبوک پاڼې کې خبر ورکړ.

«یوه حرفوي غله په داسې حال کې چې د څو تنو پيسې او موبایلونه یې غلا کړي وو او د تېښتې په حال کې وو، د څلورمې حوزې ګزمې پولیسو لخوا ټپي او نیول شوی دی».

د کابل پولیسو د درې تنو د شکایت او ادعا له مخې، په خپله  رسمي فیسبوک پاڼه کې چې نږدې ۱۵۰ زره  تنه کتوونکي لري، ښاغلی فکور، حرفوي غل بللی او دغه خبر له زرو زیاتو کسانو خوښ کړی.

د دغه خبر له خپرېدو وروسته، یو شمېر خلکو اوکاروونکو په ټولنیزو شبکو کې د دغه خبر له لاس په لاس کولو او د نیول شوي کس د عکسونو او خاطرو له خپرېدو سره، د پولیسو په دغه کار باندې په کلکه نیوکه کړې ده.

ځینو حقوقي او مدني فعالانو او د پارلمان غړو هم، د دغې قضیې په کره څېړلو ټینګار کړی دی.

فکور، څوک دی؟

د محمد زوی عبدالقدیر فکور چې په وینا یې ۲۴ کلن دی او د غور ولایت اصلي اوسېدونکی دی. تېرکال د کابل پوهنتون شرعیاتو پوهنځي څخه فارغ شوی دی او څو ورځې مخکې، د ترانسکرپت اخیستو په موخه له غور څخه کابل ته راغلی دی.

ټولګیوال یې فیصل ناصري په خپله فیسبوک پاڼه کې کاږلي:

«ښاغلی فکور زموږ د پوهنتون په څلور کلنه دوره کې پوه او د نیکو اخلاقو څښتن لرونکی ؤ».

په و لسي جرګه کې د غور د خلکو استازی عبدالظاهر تمیم وايي چې ښاغلی فکور په کابل پوهنتون کې د غور ولایت محصلینو استازی او د خپل ټولګي ممتاز زده کوونکی ؤ.

د ټپي کېدو او نیول کېدو کیسه

له دغې پېښې د دوه درې ورځو  په تېرېدو سره مو ښاغلی فکور په کابل کې د غوریانو سراسري شورا په دفتر کې ولید د  پولیسو لخوا یې د ټپي کېدو او نیول کېدو په اړه داسې وویل:

«په هغه ورځ مې د تره زوی د ټینګار له امله چې د لومړي ځل لپاره کابل راغلی ؤ، چکر ته ووتلو، باغ بالا ته لاړو او د بېرته  ستنېدو پرمهال کله چې له باغ څخه ښکته خواته راتلو څو د بادام باغ سړک ته راشو او کوټه سنګي ته لاړشو، کله چې د عبدالله بن مسعود جومات ته نږدې شو، نا څاپه ډزې وشوې او موږ جومات ته منډه کړه څو له مرمۍ ځان وساتو. د جومات په زینو کې نه وو پورته شوي چې مرمۍ مې په لاس او پښه ولګېدې او هغه شیبه کې ملا امام او د سیمې څو تنو نورو زما ټپونه تړل، په خپله مې د پولیسو ۱۱۹ شمېر ته زنګ وواهه …».

ښاغلی فکور زیاتوي چې څو شیبې وروسته،د پولیسو څلورمې حوزې مسؤولین سیمې ته ورسېدل او له یوې درملنې او تلاشۍ وروسته یې، د غلا په تور څلورمې حوزې ته ولېږدولو. د پولیسو څلورمې حوزې مسؤولین په دې اړه خبرو ته حاضر نشول.

نوموړی په داسې حال کې چې اوس د غوریانو سراسري شورا په ضمانت په موقتي ډول د پولیسو له توقیف څخه خوشي شوی، زیاتوي چې له خپل موبایل پرته، بل هېڅ شی ورسره نشته چې دجرم ثابت کوونکي وي.

په  سیمه کې ځینې عیني شاهدان د پیک خبریال ته وايي حتی کوم چاقو یا قیچي هم ورسره نه وه.

د سیمې اوسېدونکي سیر عطايي، ښاغلی فکور او د تره زوی دواړه په داسې حال کې لیدلي چې په وینا یې له  کوڅې د جومات پر لور روان وو چې د پولیسو د ډزو پرمهال یو یې ټپي شو او دی هم مرستې ته ورغی.

د دغې سیمې ځینې اوسېدونکي هم، د دغې پېښې په  اړه د پولیسو کړنه غیر قانوني بللې وايي چې پولیس پرته  له دې چې د سیمې خلکو ته پام وکړي، له  یو شاجور زیاتې مرمۍ یې د خلکو د کورونو پر لور وویشتې.

خو د کابل امنیه  قوماندانۍ ویاند فردوس فرامرز بیا قضیه دا ډول بیان کړې ده:

«غلو د څو تنو د موبایلونو او پیسو له غلا کولو وروسته، په پولیسو ډزې کوي او نښته رامنځ ته کېږي چې په پایله کې یو غل ټپي کېږي، وسله، پيسې او غلا شوي موبایلونه یوه بل (د فکور د تره زوی) اخلي او تښتي».

هغه څه چې ښاغلی فکور، دوستان، ټولګیوال او په کابل کې د غوریانو سراسري شورا ځینې غړي هغه ناسم بولي.

 اصلي مقصر(مجرم) څوک دی؟

د حقوقي او پوځي چارو ځینو شنوونکو د کابل پولیسو دغه چلند د قانون خلاف بللی او زیاتوي چې پولیس په خلکو باندې د مخامخ ډزو (هغه هم په استوګنیزمحل) حق نه لري.

د پوځي چاروشنوونکی عتیق الله امرخیل وايي چې پولیس باید په لومړي قدم کې کس په نښه کړي چې ایا مجرم دی او که نه؟ وروسته ورته اخطار ورکړي او کله چې پولیس پوه شي چې ژوند له ګواښ سره مخ نه دی،د ډزې کولو حق نه لري.

دحقوقي چاروشنوونکی وحید فرزه یې زیاتوي چې پولیس له مجرم سره د مخامخ کېدو په صورت کې، که چېرې نه تسلمېږي،  کولای شي د مجرم د بدن په هغو برخو ډزې وکړي چې ژوند ته یې زیان ونه رسېږي.

په داسې حال کې چې د عیني شاهدانو په وینا، هغه ځای کې ښاغلی فکور ټپي شوی او پولیسو ډزې کړې، ترمنځ یې واټن نږدې ۵۰۰ متره اټکل کېږي. خو داچې دغه واټن کې غل څرنګه په نښه شوی؟ د کابل پولیس یې په اړه څه نه وايي.

ښاغلي فرامرز د درې تنو د ویډیو ګانو په ښوولو سره وايي چې دغو کسانو شکایت ثبت کړی وو.

په دغه ویډیو کې درې تنه ځوانان لیدل کېږي چې د یوه پولیس د پوښتنو په ځواب کې وايي چې پيسې او موبایلونه یې غلا شوي؛ خو د چا په ځانګړي ډول (فکور) نوم یې نه دی اخیستی.

سره له دې چې د پيک خبریال، هر هغه سند چې د ښاغلي فکور جرم شاهد وي یا یې ثابت کړي، د کابل امنیه قوماندانۍ له ویاند څخه وغوښتل خو ښاغلي فرامرز په دې اړه هېڅ ډول سند یا مدرک وړاندې نه کړ.

نوموړي زیاته کړه چې په دې اړه د کورنیوچارو وزارت لخوا پلاوی ټاکل شوی او د پلاوي څېړنې تراوسه نه دي نهايي شوې.

په همدې حال کې ښاغلي فکور د پولیسو دغه چلند ځان لپاره سپکاوی بللی او د هغو  کسانو د محاکمې غوښتنه یې کړې چې هغه یې په مرمۍ ویشتل او په غلا یې تورن کړی دی.

ځینې مدني او حقوقي فعالان، په کابل کې د غوریانو سراسري شورا او ولسي جرګه کې د غور استازی هم پردې باور دي چې د پلاوي د څېړنو له پای ته رسېدو او تورن کس بې ګناهۍ له ثابتېدوسره، د کابل پولیس باید په خپله فیسبوک پاڼه کې د ښاغلي فکور د نیول کېدو او ټپي کېدو د خبر پردوام، خپله تېروتنه او بخښنه هم خپره کړي.

خبریال: شاه محمود اندیشور

..

په  افغانستان کې د کرونا یو پر درېیمه برخه ازموینې، ضایع او تری تم کېږي

کابل ـ ۱۳۹۹ ـ چنګاښ ۷

په داسې حال کې چې د افغانستان د عامې روغتیا وزارت، یوه میاشت مخکې د ټول هېواد په روغتونونو کې تر دوه زره تنو پورې د کرونا ویروس ورځنیو ازمېښتونو د ظرفیت لوړولو خبره کړې وه؛ خو په تیره یوه میاشت کې، د دغه وزارت لخوا ورکړل شوې شمېره تر دوه زره کسانو پورې نه دي رسېدلې.

د عامې روغتیا وزارت په انټرنټي شبکو(وټس اپ ګروپ کې ) د ورځني ورکړل شوي جدول شمېرو له مخې، په ټول هېواد کې په منځنۍ کچه د کرونا ناروغۍ ورځنۍ شمېره نږدې ۱۲۰۰ ازمېښتونو ته رسېږي.

د غبرګولې په ۲۲ لوړه شمېره د ورځې  ۱۸۸۸ ازمېښتونه او کمه شمېره  د چنګاښ په څلورمه د ورځې ۶۵۱ شمېره ثبت شوې ده.

څه باندې میاشت مخکې، د عامې روغتیا پخواني وزیر فیروزالدین فیروز د افغان جاپان روغتون څخه د لیدنې پرمهال په ورځ کې د دوه زره ټسټونو په ترسره کولو باندې د ټینګار په خواکې ویلي وو چې د ازمویښتونو پایلې به تر ۴۸ ساعتونو پورې د خلکو په واک کې ورکړل شي.

د هېواد په روغتونونو کې د کرونا ازمېښتونو ورځنیو شمېرو څخه د پیک حقیقت موندنې ښيي چې په منځنۍ کچه د دوه زره ژمنه شویو څخه ۳۷ سلنه یې تری تم دي او ډیری عادي وګړو په دوه شپو ورځو کې، د خپلو ازموینو پایلې نه دي ترلاسه کړې. د عامې روغتیا وزارت مسؤولین د دغې تري تم شوې شمېرې په اړه ډېر جزییات نه ورکوي.

د  دغه وزارت ویاند اکمل سمسور تاییدوي چې د ورځې دوه زره ازموېښتونه ترسره کېږي؛ خو یوازې ۵ تر ۶ سلنه یې مني چې د نمونې اخیستو او ناسمې ساتنې  له  امله، ضایع کېږي او د تري تم شویو ازمېښتونو په اړه څه نه وايي.

خو د عامې روغتیا وزارت د پلان او پالیسي رییس ډاکټر عبدالقدیر قدیر د (چنګاښ ۲ د دوشنبې په ورځ) د یوه کورني خصوصي ټلویزیون په یوه پروګرام کې وویل چې دغه وزارت، په ورځ کې د دوه زره ازمېښتونو ظرفیت لري؛ خو یوه ورځ هم دومره شمېره نه ده ثبت شوې ده.

نه یوازې رسمي جدول د مسؤولینو له دغو خبرو سره ورته والی نه لري، بلکې یو شمېر خلک، مدني فعالان او د ولسي جرګې غړي هم د هېواد په روغتونونو کې د کرونا د سلګونه نمونو د تري تم والي خبره کړې.

د  کابل ښار دویمې ناحیې اوسېدونکی رحمن صالحي په داسې حال کې چې دوه اوونۍ وړاندې یې د کورنۍ یو غړی په کرونا ویروس د اخته کېدو له امله له لاسه ورکړی، د پیک خبریال ته وايي:

«له یوې میاشتې زیات وخت کېږي چې ټولې کورنۍ مو ټسټ ورکړی دی، تراوسه یې د مثبت او منفي پایلو څرک نه لګي…».

رسنۍ او ټولنیزې شبکې (فیسبوک، ټویټر او  …) هم په دې شپو ورځو کې، د کرونا په ازموېښتونو د پایلو ځنډېدو، تري تم کېدو او ګنګوسو څخه خالي نه دي او ځینو کاروونکو حتی د ناسمو پایلو ترلاسه کولو خبره کړې ده.

د کابل ښار لسمې ناحیې اوسېدونکی ۲۶ کلن خدایداد وايي چې له کومې ازموينې پرته یې د کرونا پایله مثبت ترلاسه کړې. په داسې حال کې چې په وینا یې روغ رمټ دی او دکرونا هېڅ ډول نښې یې په وجود کې نشته.

د مسیح په نوم یوه کاروونکي د پیک په فیسبوک پاڼه کې د ورځنیو خپرو شویو شمېرو په  پای کې لیکلي دي:

«څه باندې لس ورځې کېږي چې ټسټ مې ورکړی دی، خو تراوسه یې پایله نه ده معلومه شوې…».

نه یوازې پلازمینه کې، بلکې د ولسي جرګې د ځینو غړو په وینا، د کرونا ازمېښتونو ترسره کولو لپاره هېڅ روغتیايي خدمات نشته.

په ولسي جرګه کې د میدان وردګو ولایت استازی مهدي راسخ، په دغه ولایت کې دکرونا تشخیص دستګاه د نشتوالي خبره کړې، وايي حتی ځینې چې له ولسوالیو مرکز ته راځي، له ازموینې او د ټسټ له اخیستو پرته خپلو ولسوالیو ته ستنېږي.

په  همدې حال کې د فراه د عامې روغتیا رییس عبدالجبار شایق وايي:

«موږ نمونې د هرات ولایت ته لېږو او پایلې یې تر ۱۴ ورځو  پورې ترلاسه کوو…».

د دغه ولایت بل استازی عبدالستار حسیني وايي چې څو ځلې یې له مرکزي حکومت څخه په  دغه ولایت کې د تجرید ګاه جوړولو او کرونا تشخیص دستګاوو د اکمال غوښتنه کړې؛ خو چا غوږ هم نه دی ورباندې ګرولی.

د عامې روغتیا وزارت په منځنیو قدمو ( ریاستونو او امریتونوکې) د سم مدیریت او څارنې نشتوالی، د دغې ستونزې له مهمو دلایلو څخه دي چې د افغانستان د روڼتیا څار ډلې په یوه څېړنه کې یې یادونه شوې ده.

د دغه بنسټ ویاند ناصر تیموري، ټینګارکوي چې د اطلاع رسولو نشتوالی، په دغه بنسټ کې د فساد لپاره د زمینې برابرولو بل دلیل دی کوم چې د روغتیايي خدمتونو وړاندې کولو په برخه کې د ځنډ لامل شوی دی.

د افغانستان د مدني ټولنو د شبکې مشر عزیز رفیعي هم، د عامې روغتیا وزارت مسؤولینو لخوا د کره معلوماتو د نشتوالي په برخه کې د اندېښنې په څرګندولو سره زیاتوي چې په  هېواد کې کرونا ته د ځانګړو شویو پیسو د لګښت په اړه تراوسه هېڅ خبر نشته.

په همدې  حال کې د عامې روغتیا نوي وزیر ډاکټر احمد جواد عثماني په دې وروستیو کې د یوې خبري غونډې پرمهال رسنیو ته وویل چې له دې وروسته، په هېواد کې د کرونا تشخیص او درملنه، له لابراتواري حالت څخه کلنیکي حالت ته اوښتې او هغه کسان چې مالي وړتیا لري، کولای  شي په خصوصي کلنیکونو او روغتونونو او هغه کسان چې سم اقتصاد نه لري، په دولتي روغتونونو کې به یې تشخیص او درملنه وشي.

د عامې روغتیا وزارت لخوا د ورکړل شویو شمېرو له مخې، په افغانستان کې د کرونا ویروس له امله، تراوسه د هېواد په  روغتونو کې نږدې ۷۰ زره ازمېښتونه شوي چې له دې جملې، د څه باندې ۳۰ زرو تنو پایله، مثبت اعلام شوې ده.

دغه راز، د دغه وزارت شمېرې ښيي چې تراوسه د کرونا ویروس له امله نږدې ۷۰۰ تنو په کرونا ویروس باندې د اخته کېدو له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی او لس زره تنه ښه شوي دي.

خبریال: شاه محمود اندیشور

..