په  افغانستان کې د کرونا یو پر درېیمه برخه ازموینې، ضایع او تری تم کېږي

کابل ـ ۱۳۹۹ ـ چنګاښ ۷

په داسې حال کې چې د افغانستان د عامې روغتیا وزارت، یوه میاشت مخکې د ټول هېواد په روغتونونو کې تر دوه زره تنو پورې د کرونا ویروس ورځنیو ازمېښتونو د ظرفیت لوړولو خبره کړې وه؛ خو په تیره یوه میاشت کې، د دغه وزارت لخوا ورکړل شوې شمېره تر دوه زره کسانو پورې نه دي رسېدلې.

د عامې روغتیا وزارت په انټرنټي شبکو(وټس اپ ګروپ کې ) د ورځني ورکړل شوي جدول شمېرو له مخې، په ټول هېواد کې په منځنۍ کچه د کرونا ناروغۍ ورځنۍ شمېره نږدې ۱۲۰۰ ازمېښتونو ته رسېږي.

د غبرګولې په ۲۲ لوړه شمېره د ورځې  ۱۸۸۸ ازمېښتونه او کمه شمېره  د چنګاښ په څلورمه د ورځې ۶۵۱ شمېره ثبت شوې ده.

څه باندې میاشت مخکې، د عامې روغتیا پخواني وزیر فیروزالدین فیروز د افغان جاپان روغتون څخه د لیدنې پرمهال په ورځ کې د دوه زره ټسټونو په ترسره کولو باندې د ټینګار په خواکې ویلي وو چې د ازمویښتونو پایلې به تر ۴۸ ساعتونو پورې د خلکو په واک کې ورکړل شي.

د هېواد په روغتونونو کې د کرونا ازمېښتونو ورځنیو شمېرو څخه د پیک حقیقت موندنې ښيي چې په منځنۍ کچه د دوه زره ژمنه شویو څخه ۳۷ سلنه یې تری تم دي او ډیری عادي وګړو په دوه شپو ورځو کې، د خپلو ازموینو پایلې نه دي ترلاسه کړې. د عامې روغتیا وزارت مسؤولین د دغې تري تم شوې شمېرې په اړه ډېر جزییات نه ورکوي.

د  دغه وزارت ویاند اکمل سمسور تاییدوي چې د ورځې دوه زره ازموېښتونه ترسره کېږي؛ خو یوازې ۵ تر ۶ سلنه یې مني چې د نمونې اخیستو او ناسمې ساتنې  له  امله، ضایع کېږي او د تري تم شویو ازمېښتونو په اړه څه نه وايي.

خو د عامې روغتیا وزارت د پلان او پالیسي رییس ډاکټر عبدالقدیر قدیر د (چنګاښ ۲ د دوشنبې په ورځ) د یوه کورني خصوصي ټلویزیون په یوه پروګرام کې وویل چې دغه وزارت، په ورځ کې د دوه زره ازمېښتونو ظرفیت لري؛ خو یوه ورځ هم دومره شمېره نه ده ثبت شوې ده.

نه یوازې رسمي جدول د مسؤولینو له دغو خبرو سره ورته والی نه لري، بلکې یو شمېر خلک، مدني فعالان او د ولسي جرګې غړي هم د هېواد په روغتونونو کې د کرونا د سلګونه نمونو د تري تم والي خبره کړې.

د  کابل ښار دویمې ناحیې اوسېدونکی رحمن صالحي په داسې حال کې چې دوه اوونۍ وړاندې یې د کورنۍ یو غړی په کرونا ویروس د اخته کېدو له امله له لاسه ورکړی، د پیک خبریال ته وايي:

«له یوې میاشتې زیات وخت کېږي چې ټولې کورنۍ مو ټسټ ورکړی دی، تراوسه یې د مثبت او منفي پایلو څرک نه لګي…».

رسنۍ او ټولنیزې شبکې (فیسبوک، ټویټر او  …) هم په دې شپو ورځو کې، د کرونا په ازموېښتونو د پایلو ځنډېدو، تري تم کېدو او ګنګوسو څخه خالي نه دي او ځینو کاروونکو حتی د ناسمو پایلو ترلاسه کولو خبره کړې ده.

د کابل ښار لسمې ناحیې اوسېدونکی ۲۶ کلن خدایداد وايي چې له کومې ازموينې پرته یې د کرونا پایله مثبت ترلاسه کړې. په داسې حال کې چې په وینا یې روغ رمټ دی او دکرونا هېڅ ډول نښې یې په وجود کې نشته.

د مسیح په نوم یوه کاروونکي د پیک په فیسبوک پاڼه کې د ورځنیو خپرو شویو شمېرو په  پای کې لیکلي دي:

«څه باندې لس ورځې کېږي چې ټسټ مې ورکړی دی، خو تراوسه یې پایله نه ده معلومه شوې…».

نه یوازې پلازمینه کې، بلکې د ولسي جرګې د ځینو غړو په وینا، د کرونا ازمېښتونو ترسره کولو لپاره هېڅ روغتیايي خدمات نشته.

په ولسي جرګه کې د میدان وردګو ولایت استازی مهدي راسخ، په دغه ولایت کې دکرونا تشخیص دستګاه د نشتوالي خبره کړې، وايي حتی ځینې چې له ولسوالیو مرکز ته راځي، له ازموینې او د ټسټ له اخیستو پرته خپلو ولسوالیو ته ستنېږي.

په  همدې حال کې د فراه د عامې روغتیا رییس عبدالجبار شایق وايي:

«موږ نمونې د هرات ولایت ته لېږو او پایلې یې تر ۱۴ ورځو  پورې ترلاسه کوو…».

د دغه ولایت بل استازی عبدالستار حسیني وايي چې څو ځلې یې له مرکزي حکومت څخه په  دغه ولایت کې د تجرید ګاه جوړولو او کرونا تشخیص دستګاوو د اکمال غوښتنه کړې؛ خو چا غوږ هم نه دی ورباندې ګرولی.

د عامې روغتیا وزارت په منځنیو قدمو ( ریاستونو او امریتونوکې) د سم مدیریت او څارنې نشتوالی، د دغې ستونزې له مهمو دلایلو څخه دي چې د افغانستان د روڼتیا څار ډلې په یوه څېړنه کې یې یادونه شوې ده.

د دغه بنسټ ویاند ناصر تیموري، ټینګارکوي چې د اطلاع رسولو نشتوالی، په دغه بنسټ کې د فساد لپاره د زمینې برابرولو بل دلیل دی کوم چې د روغتیايي خدمتونو وړاندې کولو په برخه کې د ځنډ لامل شوی دی.

د افغانستان د مدني ټولنو د شبکې مشر عزیز رفیعي هم، د عامې روغتیا وزارت مسؤولینو لخوا د کره معلوماتو د نشتوالي په برخه کې د اندېښنې په څرګندولو سره زیاتوي چې په  هېواد کې کرونا ته د ځانګړو شویو پیسو د لګښت په اړه تراوسه هېڅ خبر نشته.

په همدې  حال کې د عامې روغتیا نوي وزیر ډاکټر احمد جواد عثماني په دې وروستیو کې د یوې خبري غونډې پرمهال رسنیو ته وویل چې له دې وروسته، په هېواد کې د کرونا تشخیص او درملنه، له لابراتواري حالت څخه کلنیکي حالت ته اوښتې او هغه کسان چې مالي وړتیا لري، کولای  شي په خصوصي کلنیکونو او روغتونونو او هغه کسان چې سم اقتصاد نه لري، په دولتي روغتونونو کې به یې تشخیص او درملنه وشي.

د عامې روغتیا وزارت لخوا د ورکړل شویو شمېرو له مخې، په افغانستان کې د کرونا ویروس له امله، تراوسه د هېواد په  روغتونو کې نږدې ۷۰ زره ازمېښتونه شوي چې له دې جملې، د څه باندې ۳۰ زرو تنو پایله، مثبت اعلام شوې ده.

دغه راز، د دغه وزارت شمېرې ښيي چې تراوسه د کرونا ویروس له امله نږدې ۷۰۰ تنو په کرونا ویروس باندې د اخته کېدو له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی او لس زره تنه ښه شوي دي.

خبریال: شاه محمود اندیشور