هره ولسوالي به د کرونا یو تجرید ځای ولري؟

کابل ـ ۱۳۹۹ غبرګولې ۳

د افغانستان په هره ولسوالۍ کې د قرنطین مرکز  یا تجرید ځای  جوړولو لارښوونه، حتی یو سلنه هم نه ده عملي شوې. دغه لارښوونه، د ۱۳۹۹ کال غويي په ۱ نیټه د دوشنبې په ورځ د ولسمشر محمد اشرف غني لخوا په ارګ کې د هېواد ولسوالانو سره د لیدنې پرمهال د عامه روغتیا وزارت ته شوې وه.

په دغه غونډه کې ولسمشر غني ویلي وو چې له سیمه ییز امکاناتو څخه په ګټنې سره دې په هره ولسوالۍ کې ۲۰ تر ۵۰ بسترونو د تجرید ځای یا قرنطین یو مرکز جوړ شي.

خو د دغې لارښوونې څخه د میاشتې په تېرېدو سره، د هېواد د مرکزي، شمال او لوېدیځ زونونو په ۷۰ ولسوالیو کې د پیک حقیقت سنجونې موندنې د دې ښکارندوی دي چې تراوسه حتی په یوه ولسوالۍ کې  یو مرکز هم په عملي ډول نه دی جوړ شوی.

د هېواد په لوېدیځ زون کې سیمه ییزو چارواکو، د دغه ولایت په (ادرسکن،زنده جان،کشک، رباط سنګي او کهسان) ولسوالیو کې د پېنځو مرکزونو جوړولو لپاره یوازې د ۱۰۰ چپرکټونو د ترلاسه کولو خبره کوي او زیاتوي چې هغه هم د نورو امکاناتو او تجهیزاتو د نشتوالي له امله، هغه ځای چې په پام کې ورته نیول شوی وو، نه دي ځای پرځای شوي.

د هرات ولایت زنده جان ولسوال حاجي جمعه ګل پیک خبریال سره د ټیلیفوني اړیکې په ترڅ کې وايي: سره له دې چې دغې ولسوالۍ کې د قرنطین یوه مرکز جوړولو لپاره د یوه ښوونځي ودانۍ په پام کې نیول شوې او ۲۰ چپرکټونه یې ترلاسه کړي؛ خو تراوسه په دې برخه کې بل هېڅ کار هم نه دی شوی.

د نوموړي په وینا، په دغې ولسوالۍ کې د کوید ـ ۱۹ لسګونه شکمنې او اووه مثبتې پېښې ثبت شوې او ورباندې اخته کسان هم په کور کې قرنطین دي.

ښاغلي جمعه ګل زیاته کړې: «له تجهیزاتو څه پوښتې، زموږ ډاکټران حتی محافظتي جامې نه لري».

په همدې توګه په مرکزي زون کې، د بامیان ولایت کهمرد ولسوال محمود سیغاني وايي چې د عفوني ضد مایع، کاغذي دستمال او دستکش اخیستو لپاره له ۵۰ زره افغانیو پرته، دغې ولسوالۍ ته بل څه نه دي رسېدلي.

دغه راز، د پنجشیر د خنج ولسوال میرویس شجاعي، وايي چې دغې ولسوالۍ کې د قرنطین مرکز جوړولو لپاره د تجهیزاتو او امکاناتو څرک نه لګېږي.

په شمال ختیځ زون کې د بدخشان ولایت د ارغنچ خواه ولسوال نوروز حیدري چې خپله هم په کرونا ویروس اخته او کور کې قرنطین دی، پیک خبریال سره په ټیلیفوني اړیکه کې وايي:

«دلته امکانات نه لرو. نه کوم ځای په پام کې نیول شوی او نه موږ ته د قرنطین مرکز جوړولو لپاره د تجهیزاتو په نوم څه رسېدلي دي».

د تجرید ځای جوړولو په برخه کې د چارو د مسؤولینو نا غيړي او نا امني، د ولسمشر غني د لارښوونې نه عملي کېدو د ځنډ لامل شوې. څرنګه چې د فراه ولایت پشت کوه ولسوال احمد شعیب معصومي په دغې ولسوالۍ کې د طالبانو لخوا امنیتي ګواښونو له امله د هر ډول امکاناتو نشتوالي خبره کوي او وايي چې تراوسه یې د قرنطین مرکز په نوم هېڅ تجهیزات نه دي ترلاسه کړي.

داچې په ټول هېواد کې د ۳۶۴ ولسوالیو له جملې، څومره یې د طالبانو او داعش تر واکمنۍ، څومره یې امنیتي ګواښونو لاندې او څومره نورو کې به یې حکومت د دغو مرکزونو په جوړولو بریالی وي؟ د کورنیو چارو وزارت ویاند طارق ارین د وټساپ په پیغام خونه کې کاږلي:

«په ټولو برخو کې د تطبیق وړ دي، ځینې سیمې چې پکې ګواښ او جګړه ده، فکر کوم وضعیت متفاوته دی».

بل پلو په ملي شورا کې د خلکو استازي، د عامې روغتیا وزارت مسؤولین د هېواد په ولسوالیو کې د قرنطین مرکزونو فعالولو په برخه کې په ناغېړۍ تورنوي او وايي چې د سیمه ییزو چارواکو د دوګوني چلند او سالم مدیریت نشتوالي له امله، په هېڅ ولسوالۍ کې هېڅ مرکز نه دی فعاله شوی.

په ولسي جرګه کې د میدان وردګو ولایت د خلکو استازی محمد مهدي راسخ، سره له دې چې د کرونا ویروس پروړاندې د مبارزې په برخه کې د حکومت دغه کړنه ستايي؛ خو ټینګار کوي چې د عامې روغتیا وزارت مسؤولینو نا غېړۍ له امله، د دغه ولایت په هېڅ یوه ولسوالۍ کې د قرنطین مرکز جوړولو په برخه کې هېڅ کار نه دی شوی.

 بل پلو، د کابل د خلکو استازې شینکۍ کړوخیل پردې باور ده چې د هېواد په ډېرو ولسوالیو کې د قرنطین مرکزونو جوړول به په کرونا ویروس باندې د خلکو نا باورۍ او روغتیايي لارښوونو نه رعایت کولو له امله به بې ځایه لګښت وي.

هغه لګښت چې د ملي پراختیا شرکت ویاند مصطفی نوید په وینا، یوازې ۲۰۲ میلیون افغانۍ د ۲۷ زره چپرکټونو (کمپل، توشک، روجايي او بالښت) برابرولو لپاره د هېواد ولسوالیو کې د قرنطین مرکزونو جوړولو لپاره لګول شوې چې ډېر ژر به ولېږدول شي.

خو د قرنطین مرکزونو جوړولو په برخه کې له ځنډ او ناغېړیو سره، د خلکو ځینې استازي اندېښنه لري چې د خلکو لخوا کوچني اختر په درشل کې د قرنطین ماتېدونکي وضعیت او د هېواد په ټولو ولسوالیو او بازارونو کې د فزیکي واټن نه رعایت کولو ته په پام سره به زیات شمېر خلک ورباندې اخته شي.

خو د هېواد د عامې روغتیا وزارت، په درې پړاوونو کې ولسوالیو کې د تجرید ځایونو پر تطبیق ټینګار کړی او د هېواد ولسوالیو په کچه د اویا زره بسترونو چمتو کولو خبره کوي.

د دغه وزارت مرستیال احمد توحید شکوهمند وايي چې دغه مرکزونه په درې پړاوونو (مرکزجوړول او بسترونو ځای پرځای کول، کاري ځواک روزنه او غوره کول او د پرسونل ګومارلو) په برخه کې په فعالیت پيل وکړي او د مګړۍ، ولسوالیو کې د مرکز جوړولو لومړی پړاو او تجهیزاتو لېږد او ځای پرځای کول تر کار لاندې دي.

خو د دغه پروګرام له اعلام څخه د یوې میاشتې په تېرېدو او په هېواد کې په کرونا ویروس باندې د اخته کسانو شمېر زیاتوالي، د دغو پړاوونو بشپړول چې څو ورځې، اوونۍ او میاشتو کې به ترسره شي؟ مشخصه نېټه وړاندې نه کړه.

د هېواد د عامې روغتیا وزارت لخوا د ور کړل شویو تازه شمېرو له مخې، نن شنبه (د ۱۳۹۹ غبرګولې ۳) له ۱۰ زره زیات کسان په کرونا ویروس اخته شوي چې له دې جملې تراوسه  ۲۱۶ تنه یې مړه شوي او ۱۰۴۰ نور روغ شوي دي.

خبریال: شاه محمود اندیشور