د چقر سریال خپرول یا منع، څه ستونزه لري؟

کابل ـ ۱۳۹۹ د غبرګولې ۱۹

د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت: « د چقر سریال باید بند شي!»

طلوع:«پېنځه کسه شکایت لري، میلیونونو لیدونکي لرو…»

په هېواد کې چې په کرونا د اخته کسانو د مړینې او د سولې او  جګړې له خبرونو چې تېر شو، د کابل ښار له کوڅو نېولې تر فیسبوک،  رسنیو او … له تېرو دوه اوونیو راهیسې د «چقر» سریال دویم څپرکي هم لیدونکي دي او هم  ورباندې تبصره او نقد کوي.

سره له دې چې په افغانستان کې د خصوصي ټلویزیونونو ډیری پروګرامونه د بهرنیو سریالونو خپرول دي؛ خو د ترکیې په سینما  کې جوړ د چقر یا (چکور) په نوم سریال چې دوه کاله مخکې یې لومړی څپرکی له فارسي دوبلې سره د طلوع خصوصي ټلویزیون څخه خپور شو، اوس د دغه ټلویزیون د مسؤولینو په وینا په هېواد کې د ننه او بهر یې د  میلیونونو لیدونکي پام ځان ته اړولی دی.  چقر یا ګودال (کنده) د ترکیې په استانبول ښار کې د یوې سیمې نوم دی او د چقر سریال داستان هم په دغه سیمه کې د نشه يي توکو له مافیا سره د دغې سیمې د یوې لویې کورنۍ د وسله والې مبارزې روایت دی چې تر ډېره له تاوتریخوالي، نښتو او وینې توییدو سره مل دی.

له کوچني اختر راهیسې د چقر سریال دویم څپرکي له پیل سره، نه یوازې دا چې د شپې لخوا  میلیونونه  کسان یې ګوري، خو یو شمېر خلک، دیني علما، ،شنوونکي او د چارو مسؤولین، د طلوع خصوصي ټلویزیون له لارې یې بیا خپرول، د وینا له ازادۍ ابزاري ګتنه او د افغانستان خلکو فرهنګ ضد یې بولي.

خو د رسنیو او ټولنیزو شبکو یو شمېر کاروونکو (فیسبوک او ټویټر) کې د «#د ـ چقر ـ سریال ـ ته ـ نه» کمپاین له پیل کولو سره ادعا کړې چې د دغه سریال خپرول د تاوتریخوالي، قلدري او جنايي جرمونو زیاتوالي لامل کېږي او د ټولنې رواني سلامتیا به زیانمنه کړي.

د امید فرزام په نوم یوه کاروونکي په خپله  فیسبوک پاڼه کې له دغه کمپاین سره د دوستانو د یوځای کېدو سربېره کاږلي:

«زموږ د ښار په کورونو او کوڅو  کې د ناوړه چلند او تاوتریخوالي فرهنګ د زده کړې او رواجولو په برخه کې د چقر سریال ونډه بابېځه نه ده. هیله ده د دغه سریال له لیدو ډه ډه وکړئ او حکومت هم باید په دې اړه مسؤولانه چلند وکړي».

په ټویټر او  فیسبوک کې د دغه کمپاین له لاس په لاس کېدو خوشبینۍ او بدبینۍ هم له ځان سره  لرلې دي. څرنګه چې ځینو یې په اړه داسې  کومنټونه کړي دي:

«ګران وروره! که چېرې د سریالونو  خپرول د تلویزیون مالک په واک کې دي، د ټلویزیون ریموټ کنټرول ستا په لاس کې دی».

ځینې ادعا کوي د چقر سریال بیا  خپرولو ډیری ځوانان او تنکي ځوانان ګمراه کړي او په ځلونو په  سیمه  کې د نورو د ځورونې لامل شوي دي.

د کابل ښار په کوڅو او پس کوڅو په دیوالونو  باندې د چقر  سریال شعارونه او نښې، د هغه مستندونو بېلګه ده، چې د نیوکه کوونکو په باور، د تنکیو ځوانانو او ځوانانو  په منځ کې د سریال شخصیتونو او څېرو سره د لېوالتیا ښکارندوی ده.

د کابل  څلورمې ناحیې اوسېدونکې ۴۵ کلنه رخشانه چې په یوه خصوصي ښوونځي کې ښوونکې ده او د پینځو تنکیو ځوانانو او ځوانانو مور هم ده ، وايي: «۱۶ کلن زوی مې همدې کوڅه ډبو او  لنډغرو وواهه او موبایل یې هم ترې واخیست، اوس له کوره نه بهر کېږي…».

نوموړې په حکومت او  په ځانګړې ډول اطلاعاتو او فرهنګ وزارت باندې نیوکې سره غواړي چې د رسنیو په  خپرونو څار ولري او په تصویري رسنیو کې د ګمراه کوونکو پروګرامونو مخنیوی وکړي.

هغه غوښتنه او شکایت چې د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مسؤولینو په وینا، د لسګونه  او سلګونه خلکو لخوا په دغه وزارت کې ثبت  شوې.

د اطلاعاتو  او  فرهنګ وزارت نشراتي مرستیال عبدالمنان شیوای شرق وايی چې حتی له کوچني اختر مخکې او  د چقر سریال دویم څپرکي د خپرېدو له پيل سره، خپله یې د انلاین لارې  طلوع ټلویزیون ته رسمي لیک واستولو او د سریال بندلو غوښتنه یې وکړه؛ خو نه یوازې  داچې دغه امر او غوښتنې ته يې هېڅ درناوی ونه کړ،  بلکې تراوسه یې خپرولو ته یې دوام  ورکړی.

ښاغلی شرق، دغه راز ټینګارکوي چې د طلوع ټلویزیون مسؤولینو د نه پاملرنې په صورت کې به،  محکمې ته د رسنۍ  جواز د لغو کولو وړاندیز  ولېږي.

هغه څه  چې د طلوع ټلویزیون مسؤولین یې غیر قانوني بولي او د دغې موضوع د حل یوازینۍ مرجع (د رسنیو د سرغړونو د څېړلو کمېسیون) بولي.

 د طلوع ټلویزیون د خپرونو مسؤول مسعود سنجر د پیک خبریال ته وايي:« موږ خپل ټولنیز مسؤولیت ترسره کړی او د سریال خپرېدو پرمهال مو له ۱۶ کلنۍ ښکته لیدونکي ممنوع اعلان کړي؛ خو دا هم سمه نه ده چې د پېنځو کسانو شکایت له  امله دې سریال بند شي او په میلیونونو لیدونکي له لاسه ورکړو».

 سره  له  دې چې دواړه خواووې د موضوع پر قانوني حل ټینګار کوي؛ خو د ځینو  حقوق دانانو په باور،  اصلي ستونزه د هېواد د ټولنیزو رسنیو په  نافذه قانون کې ده.

د افغانستان د خبریالانو خوندیتوب کمېټې حقوقي سلاکار محمد قاسم رحماني، د ټولنیزو رسنیو قانون ۴۵ مادې ته په نغوتې سره، د طلوع له ټلویزیون څخه د اطلاعاتو  او فرهنګ وزارت غوښتنه غیر قانوني بللې، وايي چې هر ډول فیصله او  پرېکړه د رسنیو سرغړونو کمېسیون لخوا کېږي. هغه کمېسیون  چې د رسنیو، مدني ټولنې حقوقي او  دولتي بنسټونو  له  پلاوي جوړ شوی او د رسنیو  جنجالونه له کره څېړلو وروسته،  پرېکړې لپاره عدلي او  قضايي بنسټونو ته استوي. ښاغلی رحماني، د هېواد د ټولنیزو رسنیو قانون ۴۵ ماده د دا ډول سریالونو او  پروګرامونو خپرولو او یا نه خپرولو په برخه کې  اجرايي ضمانت نه لري  او ټینګار  کوي چې دغه موضوع حتی د هېواد په جزايي کد کې هم جرم نه دی بلل شوی.

 د دغه قانون ۴۵ مادې په  اتم بند کې راغلي: « هغه اثار  او مطالب چې د ټولنې د افرادو په تیره ماشومانو او تنکیو ځوانانو رواني  امنیت او اخلاقي سلامتۍ ته زیان ورسوي، قانوني جواز نه لري».

د اطلا عاتو او فرهنګ وزارت مسؤلین هم،  د ټولنیزو رسنیو  قانون  د ۴۵ مادې په  تعدیل ټینګار کړی؛ خو داچې کله به  د هېوا  پارلمان ته د تصویب لپاره  ورسېږي؟ څه نه  دي ویلي.

ځینې دیني علما او د چارو شنوونکي هم پردې باور دي چې د سریالونو  په څېر د نورو هر ‌ډول وارداتي ټلویزیوني تفریحي پروګرامونو خپرول، د خلکو له فرهنګ، مذهب او قانون سره په ټکر کې باید ممنوع شي.

په همدې حال کې دولسي جرګې دیني او فرهنګي کمېسیون مني، چې د هېواد د ټولنیزو رسنیو نافذه قانون کې ځینې اخلاقي، دیني او فرهنګي اصول په پام کې نیول  شوي دي؛ خو دغه اصول او معیارونه شاخص بندي شوي نه دي او  له همدې امله هم، په ډېرو مواردو کې، اعتراضونه او شکایتونه د خلکو او ځینو بنسټونو او سازمانونو لخوا شوي دي.

د دغه کمېسیون غړی محمد علي اخلاقي وايي چې تراوسه د چقر د منځپانګې په اړه نه پوهېږي او لیدلی نه دی؛  خو په  اړه یې شکایتونه  او نیوکې ترلاسه کړې چې د ټولنیزو رسنیو قانون ۴۵ مادې تعدیل کې به و  کارول شي.

د ښاغلي اخلاقي په باور، د قانون  لرل، یوازې د ستونزو حل لار نه، بلکې لوی او  اساسي شرط او د هرې رسنیزې، حقوقي، جزايي ستونزې حل او … «قانون تطبیق او واکمنۍ» ده چې هغه هم په  هېواد کې د لویو سیاسي، امنیتي او کرونايي ننګونو له امله ، ورځ تربلې پرشاتګ لري.

خبریال عبدالمطلب فراجي