گذرگاه جدید سالنگ، درانتظار پایان پروژه ‎های نیمه‏ کاره

کابل – ۷ حمل ۱۴۰۰خ.
پروژه ‎های طرح و دیزاین گذرگاه جدید و کنونی سالنگ و شاهراه بدیل آن، هیچ‎کدام در مطابقت با قرارداد پیش نرفته ‎است.
یافته ‎های حقیقت‎سنج پیک، نشان می‎دهد که شش پروژه‎ در بخش‎های جاده ‎سازی، سروی، مطالعه‎ ی فنی، طراحی و دیزاین شاهراه جدید و کنونی سالنگ از سال‎های۱۳۹۶و ۱۳۹۷خ. به ‎این‎سو توسط شرکت‎های استرالیایی، تُرکی، چینی و لبنانی زیرنظر وزارت فواید عامه‎ی کشور زیرکار است؛ اما هنوز روشن نیست این گذرگاه تا چه‎ زمانی مراحل طراحی و دیزاین آن تکمیل و آماده ‎ی ساخت‎ وساز و به ره‎برداری خواهد شد.
بربنیاد داده‎های وزارت فواید عامه‎ی کشور، هزینه‎ی کُل این پروژه‎های طرح و دیزاین تا بیش از ۱۲۰ میلیون دالر می‎رسد که ازسوی بانک جهانی و بانک توسعه‎ی آسیایی تمویل شده‎است.
مسوولان وزارت فواید عامه‎ی کشور، می‎پذیرند که ضعف و ناتوانی شرکت‎های قراردادی، سبب کُندی کار و تاخیر در معیاد پروژه‎ها شده‎است.
شاهراه کنونی سالنگ که پایتخت را با ۹ ولایت شمال کشور وصل می‎کند، با پیشینه‎ی بیش از شش دهه، خرابی‎ها، کمبودی‎ها و نیازمندی‎های زیادی را باخود دارد. به‎باور آگاهان و مسوولان امور، این شاهراه درحال‎حاضر ظرفیت برداشت و تردد بیش‎وکم پنج‎هزار موتر خوردوکلان را در یک شبانه‎روز ندارد.
عبدالبشیر افغان‎زوی مسوول حفظ و مراقبت سالنگ‎ها، می‎گوید که هرچند آماری از حوادث روزمره در شاهراه سالنگ را در دست ندارد؛ اما خرابی راه، بی‎توجهی راننده‎ها، تردد موترهای بلند تناژ و راه‎بندان و…، از چالش‎ها و دشواری‎های همه‎روزه دراین شاهراه‎است.
به‎همین دلیل، وزارت فواید عامه‎ی کشور در سرطان ۱۳۹۶خ. طرح گذرگاه جدید سالنگ را باهمکاری مالی بانک جهانی و بانک توسعه‎ی آسیایی روی‎دست گرفت و اعلام کرد که اجرای این طرح در دو مرحله ۲۶ ماه را دربر خواهد گرفت. اما با گذشت بیش‎از ۴۰ ماه از نهایی شدن این طرح خبری نیست.

وضعیت پروژه‎های زیرکار
یکی از شش پروژه‎ی زیرکار برای بازسازی بزرگترین شاهراه شمال کشور، طرح و دیزاین گذرگاه جدید سالنگ است که ضمن سپری شدن بیش‎از دو ماه از پایان قرارداد (۱۰۷٪ زمان مصرف‎شده) هنوز ۸۴ درصد پیش‎رفت دارد.
این پروژه، زیرنام طرح و دیزاین گذرگاه جدید سالنگ باهزینه‎ی بیش‎از۱۹ میلیون دالر بانک توسعه‎ی آسیایی در جولای۲۰۱۷م. با شرکت استرالیایی (SMEC) قرارداد شده و ضمن یک‎سال تمدید، قرار بود تا اکتوبر۲۰۲۰م. به‎پایان برسد. اما با گذشت بیش‎از دو ماه از تاریخ پایان قرارداد، این پروژه هنوز ناتکمیل است.
پروژه‎ای‎که قراربود در سه سال پسین، طرحی را برای ساخت‎وساز یک شاهراه و تونل جدید به‎درازای بیش‎از ۹۰ کیلومتر از ولسوالی‎ سالنگ ولایت پروان تا ولسوالی خنجان ولایت بغلان تهیه و ترتیب و به‎متصدی پروژه (وزارت فواید عامه) سپرده شود. به‎گفته‎ی حمید آریا نماینده‎ی شرکت اسمیک، فاز نخست این پروژه که شامل بررسی و مطالعه‎ی فنی و اسکان‎سنجی می‎باشد در جون ۲۰۱۹م. تکمیل شده و فاز دوم که طرح و دیزاین تفصیلی پروژه را دربر می‎گیرد، تا هنوز تکمیل نشده‎است.
آقای آریا ادعا می‎کند که دو بار حمله‎ی مسلحانه بالای تجهیزات و کارکنان شرکت در سالنگ جنوبی، ادامه‎ی ناامنی و شیوع کرونا، از مهمترین عواملی‎اند که سبب پس‎مانی کار پروژه مطابق قرارداد شده‎است. ادعای‎که ازسوی مسوولان امنیتی ولایت پروان، تایید نشده‎است.
طرح بازسازی گذرگاه کنونی سالنگ یکی دیگر از پروژه‎های زیرکار است که زیرنام مطالعه‎ی فنی و دیزاین شاهراه و تونل کنونی سالنگ در سرطان ۱۳۹۷خ. با هزینه‎ی بیش‎از پنج میلیون و۷۷۵ هزاردالر با شرکت لبنانی قرارداد شده و قراراست تا نخستین ماه سال۱۴۰۰خ. به‎پایان برسد. اما اکنون که با ۷۰ درصد پیش‎رفت کار، بیش‎تر از چند روزی به پایان قرارداد باقی نمانده، مسوولان وزارت فواید عامه از دریافت طرح نهایی پروژه و جریان بررسی آن توسط تیم انجنیری این وزارت گزارش داده‎است.
جاده‎ی اتصال ترانس – هندوکُش (بغلان – بامیان) بخش دیگری از پروژه‎های زیرکار است که به شش قسمت تقسیم شده‎است. به‎گفته مسوولان وزارت فواید عامه، قسمت‎های اول، دوم، پنجم و ششم این جاده هنوز زیرکار است و قسمت‎های سوم و چهارم تااکنون قرارداد نشده‎است. شرح بیش‎تر از وضعیت این پروژه‎ها در چارت مصور این گزارش آمده‎است.

چالش‎ها و دلایل پس‎مانی پروژه‎ها
ناامنی، کرونا، نبود ظرفیت، توانایی و تعهدشکنی شرکت‎های قراردادی، از دلایل برجسته‎ی تاخیر و پس‎مانی پروژه‎های سالنگ عنوان شده‎اند.
در گزارشی که ازسوی وزارت فواید عامه به‎تقاضای اطلاعات خبرنگار پیک ارایه شده، آمده‎است که هیچ نماینده‎ای از شرکت قراردادی چینایی در ساحه‎ی پروژه حضور ندارد و کار توسط انجنیران و کارگران داخلی اجرا می‎شود.
تماس‎های خبرنگار پیک با نماینده‎ی این شرکت که ازسوی وزارت فواید عامه معرفی شده، بی‎نتیجه ماند. مسوولان این شرکت در نخستین تماس تلفونی، پس‎از معرفی و این پرسش که دلیل تاخیر در کار پروژه و نقض مواد قرارداد چه بوده؟ با قطع تماس به تماس‎های بعدی هم پاسخ نداد.
وزارت فواید عامه به‎تازه‎گی از معرفی این شرکت جهت فسخ قرارداد به اداره‎ی ملی تدارکات خبر داده‎است. رامین ایاز سخن‎گوی اداره‎ی ملی تدارکات‎هم، از ادامه‎ی بررسی‎ها دراین باره اطمینان داده و گفته‎است که پس از تکمیل بررسی‎ها، جزییات بیش‎تر ارایه خواهد کرد.
ازسوی دیگر، ناامنی از کلان‎ترین عوامل کُندکاری و پس‎مانی پروژه‎ها خوانده شده‎است. درحالی‎که برخی از آگاهان و مسوولان امور در ولایت‎های پروان و بغلان، به‎این باوراند که مسیر زیرکار پروژه‎ی سالنگ از امنیت نسبتن خوبی برخورداراست و حرکت‎های مسلحانه و تخریبی ازسوی گروه‎های مخالف مسلح دولت نیز، کم‎تر به‎ثبت رسیده‎است.
جاوید بشارت سخن‎گوی فرماندهی پولیس بغلان، می‎گوید که در سه سال پسین تنها یک بار در منطقه‎ی گولایی چارمغزک ولسوالی خنجان از بلندی‎های کوه بالای موترهای دولتی فیرشده بود و تاکنون هیچ‎کدام رویداد ضدامنیتی دیگری دراین مسیر به ثبت نرسیده‎است.
هم‎چنان به‎گفته‎ی سلیم نوری سخن‎گوی فرماندهی پولیس پروان، به‎استثنای یکی دوبار فیرهای پراگنده از بلندی‎های کوه‎ها بالای موترهای دولتی، شاهراه سالنگ به‎روی ترافیک و تطبیق پروژه‎های بازسازی، امن و باز است.
کمبود بودجه و دست‎به‎دست شدن پروژه‎ها، از چالش‎های دیگری که به‎باور برخی از اعضای مجلس نمایندگان، پروژه‎ی آبادانی شاهراه شمال کشور را به‎ناکامی نزدیک کرده‎است.
محمد نسیم مدبر نماینده بغلان در مجلس نمایندگان، می‎گوید که شرکت چینایی پروژه را با چندین شرکت داخلی دست‎به‎دست کرده که اکنون از شناخت و رسمیات قراردادیان و پیمان‎کاران پروژه نیز خبری نیست. اما وزارت فواید عامه، دست‎به‎دست شدن پروژه‎ها به شرکت‎های داخلی را رد کرده‎است.
به‎گفته‎ی صدیق احمد عثمانی نماینده پروان در مجلس نمایندگان، تخصیص دو میلیارد افغانی برای پروژه‎ی سالنگ در بودجه‎ی سال ۱۴۰۰خ. ناچیز بوده و نبود بودجه‎هم در پس‎مانی پروژه‎ها تاثیرگذار بوده‎است.
بااین‎همه دیدده‎بان شفافیت افغانستان، فساد گسترده و روی‎کرد سیاسی به‎مسایل توسعه و ساختن ظرفیت‎های اداری را، از موانع و چالش‎های مهم در برابر پروژه‎های کلان کشور خوانده و تاکید کرده‎است که بیش‎تر پروژه‎های کلان توسعه‎ای در کشور، با مشکل‎ها و دشواری‎های تطبیقی روبه‎رو هستند.
گزارش‎گر: بلال خداداد