کرونا و پزشکانِ فیس‌بوکی

کابل – ۱۱ ثور ۱۳۹۹

بسیاری‌از توصیه‌ها درباره‌ی چگونه‌گی وقایه از ویروس کرونا که در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند؛ مبنای علمی نداشته و تایید شده‌ی سازمان صحی جهان نیستند.

هم‌زمان با انتشار ویروس کرونا (کووید-۱۹) در کشورهای منطقه و جهان و سرایت آن به‌داخل افغانستان، موجی از توصیه‌های غیرعلمی و اطلاعات نادرست برای وقایه و تداوی این ویروس از سوی برخی افراد و کاربران در شبکه‌های اجتماعی هم‌رسانی می‌شود که بر بنیاد یافته‌های حقیقت‌سنج پیک؛ بسیاری از آن‌ها ریشه و پایه‌ی علمی نداشته و ازسوی سازمان‌های علمی و صحی جهان نیز، تأیید نشده‌اند.

شبکه‌های اجتماعی در فضای مجازی انترنت به‌ویژه فیس‌بوک که بربنیاد داده‌های منابع رسمی، بیش‌وکم سه میلیون کاربر در سراسر کشور دارد؛ این‌روزها پُر از هرگونه خبر، عکس و مطلب درباره‌ی کروناست.

دراین میان، برخی‌از کابران با پخش‌ونشر مطالبی درباره‌ی چگونه‌گی وقایه در برابر ویروس کرونا و روش‌های تداوی در رُخ‌نامه‌های شان، معتقداند که بااستفاده ازاین رَوش‌ها، می‌توان از مبتلاشدن به‌ویروس کرونا جلوگیری کرد.

جاسم اسلمی از کاربران شبکه‌ی فیس‌بوک در رُخ‌نامه‌اش برای پیش‌گیری از ابتلا به‌ویروس کرونا، نوشیدنِ «چای زعفران» را توصیه کرده و ادعا می‌کند که این معلومات را از یک منبع ایرانی گرفته و به‌باور وی، نوشیدن چای زعفران برای تقویت سیستم ایمنی بدن و دفاع از کرونا مفید است.

پرویز حکیمی یکی دیگر ازاین کاربران درحالی‌که درستی و نادرستی اطلاعات نشرشده‌‌ در صفحه‌اش را نمی‌داند؛ اما ادعا می‌کند که استفاده‌ی «خاک‌شیر» برای تداوی بیماران کرونا سودمند است.

این کاربر فیس‌بوک با داشتنِ بیش‌از دوهزار پسند و دنبال‌کننده دراین مطلب منتشره‌اش، می‌گوید:

« مه کدام تجارت نمی‌کنم و خاک‌شیر فروشی هم ندارم؛ ولی به‌خاطر ثواب نشر کردیم».

ازسوی دیگر، خیرالدین بهیر ستاژر طب معالجوی یک دانشگاه خصوصی در ولایت بلخ، ادعا می‌کند که با استفاده از «پیاز» بیش‌تر از ده فرد مبتلا به‌ویروس کرونا را که در وخامت به سر می‌بردند، تداوی کرده و صددرصد نتیجه‌ی مثبت گرفته است.

به گفته‌ی آقای بهیر، با استفاده از رَوش جوشاندن پیاز و استشمام بخار آن توسط دماغ درمدت ۱۵ تا ۴۰ دقیقه، ممکن است بیمار کرونا کاملن شفایاب شود. او می‌افزاید:

« تحقیق خودم است؛ اما استدلال طبی کرده نمی‌توانم؛ از تندی پیاز طورمستقیم بالای ویروس استفاده کردیم و در پنج دقیقه تاثیر کرده …».

اما داکتر امین الله شیرپور مسوول نظارت امراض شفاخانه‌ی حوزوی بلخ، شفایاب شدن مبتلایان کرونا توسط یک فرد را در این ولایت رد می‌کند و می‌گوید که تااکنون چنین واقعه‌ی صحتمندی مبتلایان کرونا با کدام شیوه‌ی خاص در مزارشریف به ثبت نرسیده و ممکن‌است فرد مبتلا به‌یک بیماری ساده‌را، کرونا گفته و تداوی کرده باشند.

آقای شیرپور تصریح می‌کند؛ تا زمانی‌که روی موضوع دارو برای یک بیماری تجربه و مطالعه‌ی گسترده نشود و شواهد و مدارک تاییدی سازمان‌های جهانی نباشد، به هیچ‌صورت معیاری و قابل قبول نمی‌باشد.

مانند این و ده‌ها تن از کاربران دیگر با پخش و نشر چنین توصیه‌ها و رهنمودها در شبکه‌های اجتماعی اطلاع‌رسانی می‌کنند و شماری از شهروندان‌هم بااستفاده ازاین رَوش‌ها، خودرا فریب می‌دهند.

چنان‌که به‌باور خوشحال آصفی خبرنگار و فعال رسانه‌ای، بحرانِ پیش‌آمده شمار زیادی از کاربران شبکه‌های اجتماعی را داکتر و خبرنگار ساخته که بدون شک، کار اطلاع‌رسانی و اصل تفکیک حقیقت و شایعه‌را دشوار ساخته و مردم را در دو راهی قرار می‌دهند.

پژوهش‌های علمی و اطلاعات معتبر

محلول آب و نمک، حرارت آفتاب، نوشیدنی‌های گرم، پیاز، سیر، زعفران، خاکشیر و ده‌ها داروی دیگر طبی و یونانی، از مواردی اند که با گسترش ویروس کرونا، شبکه‌های اجتماعی را تسخیر نموده و سبب دوراهی‌کشاندنِ هزاران مخاطب شده‌است؛ اما براساس پژوهش‌های انجام‌شده‌ی سازمان صحی جهان و نیز گفته‌های پزشکانِ متخصص، تااکنون حتا کشورهای معتبر جهان موفق به دریافت راه حل علمی و تاییدشده به این ویروس نشده‌اند.

به‌تازه‌گی فیروزالدین فیروز وزیر صحت عامه‌ی کشور در پیامی به تاریخ ۴ ثور سال‌روان، بهترین شیوه‌ و تجربه‌ی مفید جهانی را استفاده از نمک با آب شیرگرم اعلام کرد. به‌گفته‌ی وزیر صحت، دانشمندان آلمانی به‌خاطر جلوگیری از مبتلاشدن به‌ویروس کرونا، این رَوش‌را پیشنهاد کرده و یگانه راه نجاتی‌ست که می‌تواند از آمار مرگ‌ومیر و مبتلاشدن به این ویروس بکاهد.

به اساس گزارش‌های سازمان صحی جهان (WHO)، شواهدی وجود ندارد که  محلول نمک از مبتلاشدن به ویروس محافظت کند و استفاده از آن تنها برای تسریع روند بهبودی سرماخورده‌گی معمولی می‌تواند مفید باشد.

هم‌چنان، فرید الله عمری آموزگار متخصص بخش انتانی شفاخانه‌ی انتانی می‌گوید که براساس پژوهش‌های این سازمان، ویروس کرونا در ۵۶ درجه‌ی حرارت می‌تواند در نیم ساعت ازبین برود که این درجه‌ برای انسان خطرناک بوده و پایین‌تر از آن می‌تواند تنها بر ضعیف ساختن ویروس کمک کننده باشد.

به گفته آقای عمری، ویروس کرونا همه‌ی جهان را غافل‌گیر کرد و مهلتی برای تحقیق نداد. وی می‌افزاید:

« تا اکنون محلول‌های پیشنهادشده برای از بین بردن کرونا، کلورین، سودیم هایدروکلوراید و دیگر انتی‌سپتیک‌ها گفته شده و ویتامین‌های سی و دی هم مفید بوده می‌توانند».

بربنیاد گزارش‌های نیویارک تایمز و رویترز نیز، غرغره با نمک و آب‌گرم، نمی‌تواند از بین برنده‌ی ویروس کرونا باشد.

بازار گرم شایعه و نبود نظارت بر تبلیغات

بااین‌همه بازار گرم شایعه‌پراگنی در پیوند به بحران کرونا در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، برخی‌از فعالان مدنی و آگاهان امور به‌این باوراند که اگر رسانه‌‌ها و نهادهای مسوول دولت در کار اطلاع‌رسانی بی‌برنامه و بی‌توجه نباشند، مردم هرگز به شایعات و اطلاعات کاذب رجوع نمی‌کنند.

عزیز رفیعی رییس مجمع جامعه‌ی مدنی می‌گوید که مردم با بحران روبروست و نیاز است که بفهمند چه اتفاق می‌افتد؛ پس هرکسی هر اطلاعی را که به دست می‌آورد، بدون آن‌که درستی و نادرستی آن‌را بداند پخش‌ونشر می‌کند.

آقای رفیعی، به‌ویژه وزارت صحت عامه و کمیته‌ی اضطرار مبارزه با کرونا را مسوولان اصلی اطلاع‌رسانی دقیق در پیوند به اصل وقایه و چگونه‌گی قرنطین دانسته، می‌افزاید:

«ازین‌که مردم از منابع رسمی اطلاعات لازم به‌دست آورده نمی‌توانند، ناگزیراند برای نجات از بحران، راه و چاره‌ای جست‌وجو کنند و یاهم ازهرگونه اطلاعات درست و نادرست استفاده کنند».

به باور خوش‌حال آصفی خبرنگار و فعال شبکه‌های اجتماعی، بی برنامه‌گی کاربران و جست‌وجوی راه‌هایی برای پیداکردن سرگرمی‌هم سبب می‌شود که برخی‌ها دست به شایعه‌پراگنی زده و از مزایای آزادی بیان استفاده‌ی سو کنند.

وی می‌افزاید:« عدم آگاهی از تاثیرات منفی شایعه و نبود بررسی و کنترول درست نهادهای مسوول از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، از دیگر عواملی‌اند که بازار شایعه را در چنین وضعیت بحرانی گرم‌تر ساخته‌است».

به‌باور این آگاهان، شایعه‌پراگنی درحالت بحران سبب می‌شود که از یک‌سو تجار و دکاندار سود ببرند و ازسوی دیگر، بازی با روان و سلامت مردم و در نهایت، سبب خلق تشویش، افزایش افسرده‌گی و حتا سبب مرگ انسان‌ها می‌شود.

عبدالمجیب خلوتگر ریس اجرایی دفتر نَی یا حمایت کننده‌ی رسانه‌های آزاد افغانستان نیز، نبود فرهنگ استفاده‌ از رسانه و فضای مجازی انترنت درمیان کاربران‌را، عامل دیگری برای پخش اطلاعات نادرست دانسته، می‌گوید که استفاده‌ی ناقصی که غیرهدف‌مندانه صورت می‌گیرد و نا‌خواسته بر افکار دیگران صدمه می‌زند، به‌معنای سواستفاده از آزادی بیان است.

به باور آقای خلوتگر، اگر محدودیت بر چگونگی استفاده از آزادی بیان وضع شود، حق کسانی‌که استفاده‌ی خوب می‌کنند سلب می‌شود، پس راه‌کاری که دراین راستا لازم‌است، نهادینه کردن فرهنگ استفاده از رسانه‌های اجتماعی و آموزش آزادی بیان است که از یک سو حقوق دیگران حفظ و از سوی دیگر، از ارزش‌ها استفاده‌ی ابزاری صورت نخواهد گرفت.

بااین‌حال، وحید مایار سخن‌گوی وزارت صحت عامه، می‌پذیرد که برخی‌ها بااستفاده از روش‌های درست و نادرست برای وقایه و تداوی کرونا صحت‌یاب شده‌اند؛ اما این رَوش‌ها ازسوی این وزارت نه قابل تأیید است و نه آماری از شفایافته‌گانِ این‌گونه روش‌های وقایوی و تداوی دردست است.

آقای مایار می‌افزاید که افغانستان هنوز، زیرساختاری برای تحقیق و کشف دارو ندارد. پس خیلی دور است که دارویی دراین کشور ساخته شود و همچنان ازسوی یک نهاد معتبر علمی تایید شود.

به‌گفته‌ی سخن‌گوی وزارت صحت‌عامه‌ی کشور: «وقتی دشمن را نشناسی چطور می‌توانی آن را از بین ببری».

گزارش‌گر: پلوشه عظیم