پَرچم اصلی کدام‌است؟

کابل – ۹ اسد ۱۳۹۹خ.

از روز ملی بیرق افغانستان درحالی تجلیل می‌شود که بسیاری از شهروندان، شناختی از پرچم اصلی کشور خود ندارند.

برخی از شهروندان در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی (فیس‌بوک، تویتر، انستاگرام و…) با نشر نگاره‌های پرچم سه‌رنگ کشور، این روز را به‌همدیگر گرامی‌باد گفته و هم‌چنان در وصف بیرق سه‌رنگ کشور خود، می‌گویند و می‌سرایند. اما برخی‌از این شهروندان آگاهانه و ناآگاهانه در نشر و هم‌رسانی پرچم اصلی کشور اشتباه می‌کنند.

یعنی به‌جای بیرق اصلی و رسمی که با آرم و نشان و رنگ و اندازه‌ی مشخص سه پارچه مزین است؛ بااستفاده از بیرق‌های مشابه سه‌رنگ حکومت‌های گذشته، ازاین روز در رُخ‌نامه‌های شان استقبال و گرامی‌داشت کرده‌اند.

کاربری به‌نامِ حسین محمدی درحالی‌که نگاره‌ای از بیرق سه‌رنگ سه دهه‌پیش را در صفحه‌ی فییس‌بوکش با پیام تبریکی به‌دوستانش هم‌رسانی کرده، به‌خبرنگار پَیک می‌گوید که از تغییر شکل و نشان بیرق کنونی و بیرق‌های گذشته چیزی نمی‌داند.

نه‌تنها یک یا دو، بل‌که ده‌ها و صدها کاربر دیگر نیز با چنین شناخت نادرست از پرچم اصلی کشور خود؛ اما بااین‌هم تجلیل پُررنگی از این روز کردند. چنان‌که برخی‌هم، نمایه‌های فیس‌بوک شان‌را با طرح‌ها و نگاره‌های سه‌رنگ بیرق آراسته و یاهم عکس‌های تازه از خودشان با بیرق گذاشته‌اند.

هفتم اسد روز ملی بیرق افغانستان، سال گذشته براساس فرمان رییس جمهوری به‌استقبال از صدمین سال‌گرد استقلال کشور، ثبت تقویم رسمی دولت شد و ازاین روز، همه‌ساله در سراسر کشور تجلیل خواهد شد.

روزی‌که برای نخستین بار به‌گونه‌ی رسمی بابرگزاری مراسم ویژه‌ی برافراشتنِ بزرگترین بیرق سه‌رنگ به‌درازای ۶۸ متر، پهنای ۳۰ متر و ارتفاع ۸۵ متر برفراز تپه‌ی وزیراکبرخان در قلب شهر کابل به‌اهتزاز درامد.

به‌باور برخی از تاریخ‌نویسان، بیرق افغانستان در یک صده‌ی پسین با تغییر نظام‌ها و حکومت‌ها بیش‌تر از ده بار دست‌خوش تغییرهایی در شکل و آرم و نشان بوده‌است؛ اما کم‌تر تغییری در سه رنگ کنونی رونما شده‌است.

احمد ادریس رحمانی پژوهش‌گر و آگاه روابط بین‌المللی، تاریخ‌چه‌ی بیرق افغانستان را مرتبط به آغاز قرن۱۸م. دانسته، به‌این باوراست که بیرق افغانستان از آغاز قرن۲۰م. در زمان سلطنت امان‌الله خان، به‌هدف سیاست بی‌طرفی وهم‌چنان نزدیکی با کشورهای منطقه و جهان، تبدیل به سه رنگ (سیاه و سرخ و سبز) شد و پیش ازآن، تا به دوره‌های امیرحبیب‌الله خان و عبدالرحمان خان، تنها به یک رنگ سیاه با نشان سفید و یا هم بدون نشان بوده‌است.

حبیب‌الله رفیع پژوهش‌گر و عضو اکادمی علوم افغانستان درباره‌ی رنگ‌های بیرق نوشته‌است که رنگ سیاه نماد ظلمت و تاریکی، رنگ سرخ نماد مبارزه و شهادت و رنگ سبز نماد رفاه و آرامی است که ازسوی امان‌الله خان در لویه‌جرگه‌ی پغمان۱۳۰۷خ. پیشنهاد شد و اعضای جرگه‌هم تصویب کردند.

به‌گفته‌ی آقای رفیع، پس از آن یک‌بار در زمان حبیب‌الله کلکانی به‌رنگ (سیاه، سرخ و سفید)، یک‌بار در زمان نورمحمد تره‌کی به‌رنگ (مکمل سرخ با نشان خلق)، باردیگر در زمان استاد برهان‌الدین ربانی به‌رنگ (سیاه، سفید و سبز) و آخرین‌بار هم در زمان امارت اسلامی طالبان به‌رنگ (مکمل سفید و نوشته‌ی کلمه) تغییر کرده‌است.

به‌باور این آگاهان، هر تغییر بیرق در هر زمان و حکومت‌های گذشته، معنا و مفهوم جداگانه‌ای داشته و بیش‌تر استوار برارزش‌های دینی، سیاسی و اقتصادی بوده‌است. چنان‌چه به‌گفته‌ی کمال‌الدین حامد پژوهش‌گر وعضو لویه‌جرگه‌ی قانون‌اساسی، فلسفه‌ی حذف رنگ سرخ از بیرق در زمان حکومت مجاهدین، از آن‌جا منشا گرفته‌است که حکومت خلقی‌ها رنگ بیرق را مکمل سرخ و مشابه بیرق کمونیستی شوروی پیشین کرده بودند.

امارت اسلامی طالبان که این روزها سرگرم گفت‌وگوهای صلح با امریکا و دولت افغانستان هستند؛ دو دهه پیش‌هم زیر پرچم سفید حکومت کرده‌اند و اکنون‌هم مشخص نیست که رهبران این گروه در نتیجه‌ی توافق‌نامه‌ی صلح با دولت افغانستان، کدام بیرق را برای اقتدار سیاسی و رسمی حکومت آینده‌ی شان انتخاب خواهند کرد؟

پرسشی‌که رهبران حکومت افغانستان به‌مناسبت روز ملی بیرق، پاسخِ تغییر ناپذیر داده‌اند. امرالله صالح معاون نخست رییس جمهوری کشور در رُخ‌نامه‌ی فیس‌بوکش نوشته‌است: « افغانستان دیگر به‌عصر چندبیرقی برنمی­گردد ».

بیرق کنونی افغانستان، با سه رنگ سیاه، سرخ و سبز، نماد اسلامی محراب‌ومنبر، کلمه‌ی طیبه و عبارت «اللهُ‌اکبر»، نماد طبیعت و کشاورزی و پرتو خورشید، نماد تاریخی دو پرچم در دوسوی محراب و نام «افغانستان» و «۱۲۹۸خ.» سال استرداد استقلال کشور و احاطه با خوشه‌های گندم، ترتیب و مزین شده‌است.

گزارش‌گر:  عبدالمطلب فراجی