نشر یا منع سریالِ چُقر، چه مشکل دارد؟

کابل – ۱۹ جوزا ۱۳۹۹خ.

وزارت اطلاعات‌وفرهنگ: «سریال چُقر باید متوقف شود!»

طلوع: « پنج‌ نفر شکایت داره، میلیون‌ها بیننده داریم …»

از خبرها و قصه‌های مبتلا و مرگ‌ومیر کرونا و جنگ‌وصلح کشور که بگذریم، خانه‌خانه و کوچه‌ی شهر کابل تا به فیس‌بوک و رسانه و…، از دو سه هفته به‌این‌سو فصل دوم «سریال چُقر» را، هم بیننده‌اند و هم تبصره و نقد می‌کنند.

هرچند بیش‌تر برنامه‌های تلویزیون‌های خصوصی درافغانستان را پخش‌ونشر سریال‌های خارجی دربر گرفته‌است؛ اما سریال چُقر(چکور) ساخت سینمای ترکیه که دو سال پیش فصل نخست آن با دوبله‌ی فارسی ازطریق تلویزیون خصوصی طلوع منتشر شد، اکنون به‌گفته‌ی دست‌اندرکاران این تلویزیون در داخل و خارج کشور، میلیون‌ها بیننده را به‌خود جلب کرده‌است.

چُقر یا گودال، نام منطقه‌ای در شهر استانبول ترکیه است و داستان سریال چُقرهم، روایتی از مبارزه‌ی مسلحانه‌ی یک خانواده‌ی بزرگ این محل با مافیای مواد مخدراست که بیش‌تر با خشونت و درگیری و کُشت‌وخون هم‌راه است.

باآغاز فصل دوم سریال چُقر از عید رمضان به‌این‌سو، نه‌تنها که میلیون‌ها تن شبانه‌روز به‌تماشای آن نشسته‌اند، بل شماری از شهروندان، عالمان دین، آگاهان و مسوولان امور، نشر دوباره‌ی آن‌را ازطریق تلویزیون خصوصی طلوع، “استفاده‌ی ابزاری از آزادی بیان و ضد فرهنگ مردم افغانستان” می‌خوانند.

شماری از کاربران در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی (فیس‌بوک و تویتر) با راه‌اندازی کارزار«#نه_به_نشر_سریال_چُقر»، مدعی‌اند که پخش این سریال سبب افزایش خشونت، قُلدری و جرایم جنایی شده و سلامت روانی جامعه‌را متضرر خواهد ساخت.

کاربری به‌نام اُمید فرزام در رُخ‌نامه‌ی فیس‌بوک خود، افزون‌بر خواستار پیوستنِ دوستانش به‌این کارزار نوشته‌است:

«نقشِ سریال چُقر در یادگیری و رواج‌سازی فرهنگ خشونت و بدرفتاری در خانه‌خانه و کوچه‌کوچه‌ی شهرما نادیده نیست. لطفن از تماشای این سریال پرهیز کنید و حکومت هم باید دراین باره برخورد مسوولانه کند».

دست‌به‌دست شدنِ این کارزار در فیس‌بوک و تویتر، خوش‌بینی‌ها و بدبینی‌هایی را نیز به‌همراه داشته‌است. چنان‌که برخی از کاربران نکته‌هایی (کامنت‌هایی) این‌چنینی هم داشته‌اند:

«عزیز برادر! اگر نشر سریال در دست مالک تلویزیون است، ریمود کنترول تلویزیون در دست خودت است».

برخی‌هم مدعی‌اند که بازنشر سریال چُقر، بسیاری از جوانان و نوجوانان را، گُم‌راه ساخته و باربار سبب آزار و اذیت دیگران در محل شده‌اند. درودیوار مزین با نشانک‌ها و شعارهای سریال چُقر در کوچه و پس‌کوچه‌های شهر کابل، از نمونه مستندهایی اند که به‌باور منتقدان، نشان‌دهنده‌ی علاقه و الگوبرداری از مهره‌ها و شخصیت‌های سریال درمیان جوانان و نوجوانان است.

رخشانه‌ی ۴۵ ساله باشنده‌ی ناحیه چهارم شهر کابل که افزون‌بر شُغل آموزگاری (معلمی) در یکی از مکتب‌های خصوصی، مادر پنج فرزند جوان و نوجوان‌است، می‌گوید:

« بچه ۱۶ ساله‌ مره همین وِلگرد‌ها د کوچه لت‌وکوب کدن و موبایل‌شه‌هم گرفتن، حالی از خانه بیرون نمی‌شه…».

او با انتقاد از حکومت به‌ویژه از وزارت اطلاعات و فرهنگ می‌خواهد که بر نشرات رسانه‌ها نظارت داشته و از پخش و نشر برنامه‌های گمراه کننده در رسانه‌های دیداری جلوگیری کنند.

خواست و شکایتی‌که به‌گفته‌ی مسوولان وزارت اطلاعات و فرهنگ، ازسوی ده‌ها و صدها شهروند دیگر نیز دراین وزارت به‌ثبت رسیده‌است.

عبدالمنان شیوای شرق معین نشراتی وزارت اطلاعات و فرهنگ، می‌گوید که حتا پیش‌از عید رمضان و آغاز به‌نشر فصل دوم سریال چُقر، خودش ازطریق آنلاین به تلویزیون طلوع نامه‌ی رسمی فرستاد و خواهان توقف نشر سریال شد؛ اما نه‌تنها که به‌این امر و درخواست و شکایت مردم، هیچ تمکینی نکردند، بل‌که تا اکنون به نشر آن ادامه داده‌اند.

آقای شرق، هم‌چنان تأکید می‌کند که درصورت عدم توجُه مسوولان تلویزیون طلوع، پیش‌نهاد لغو جواز رسانه را به‌دادگاه خواهد فرستاد.

آن‌چه که مسوولان تلویزیون طلوع، غیرقانونی می‌دانند و تنها مرجع قانونی برای حل این موضوع را (کمیسیون بررسی از تخطی‌های رسانه‌ای) عنوان می‌کنند.

مسعود سنجر، مسوول نشرات تلویزیون طلوع به خبرنگار پَیک می‌گوید:

«ما مسوولیت اجتماعی خودرا انجام دادیم و هنگام نشر سریال، تماشای پایین‌تراز ۱۶ سال را ممنوع اعلان کردیم؛ اما این‌هم درست نیست که به‌خاطر شکایت پنج نفر، سریال متوقف شود و میلیون‌ها بیننده خودرا از دست بدهیم».

با آن‌که هردو طرف بر راه‌حل قانونی موضوع تأکید دارند؛ اما به‌باور برخی از حقوق‌دانان، مشکل اصلی در قانون نافذه‌ی رسانه‌های همه‌گانی کشوراست.

محمد قاسم رحمانی مشاور حقوقی کمیته‌ی مصوونیت خبرنگاران افغانستان، بااشاره به ماده‌ی ۴۵ قانون رسانه‌های همه‌گانی، درخواست وزارت اطلاعات و فرهنگ از تلویزیون طلوع را غیرقانونی خوانده، می‌گوید که هرگونه تصمیم و فیصله ازسوی کمیسیون تخطی رسانه‌ای صورت می‌گیرد. کمیسیونی‌که متشکل از هیأت نهادهای رسانه‌ای، مدنی، حقوقی و دولتی است و جاروجنجال‌های رسانه‌ای را پس‌از بررسی دقیق برای فیصله‌ی نهایی به نهادهای عدلی و قضایی می‌سپارد.

آقای رحمانی، ماده‌ی ۴۵ قانون رسانه‌های همه‌گانی کشور را درپیوند به نشر یا عدمِ نشر چنین برنامه‌ها و سریال‌ها، فاقد ضمانت اجرایی دانسته و تأکید می‌کند که این موضوع حتا در کُد جزای کشورهم، جُرم‌انگاری نشده‌است.

در بند هشتمِ ماده‌ی ۴۵ این قانون، آمده‌است: «آثار و مطالبی‌که به‌امنيت روانی و سلامت اخلاقی افراد جامعه به‌ویژه کودکان و نوجوانان آسيب برساند، جواز قانونی ندارد».

مسوولان وزارت اطلاعات و فرهنگ نیز، بر تعدیل ماده‌ی ۴۵ قانون رسانه‌های همه‌گانی تأکید داشته‌اند؛ اما این‌که چه‌زمانی به‌تصویب پارلمان کشور خواهد رسید؟ چیزی نگفته‌اند.

برخی از عالمان دین و آگاهان امورهم، به‌این باوراند که هرگونه پخش و نشر برنامه‌های وارداتی مانند سریال‌ها و دیگر برنامه‌های تفریحی و سرگرمی تلویزیونی درکشور، درصورت مغایرت با قانون، مذهب و فرهنگ مردم، باید ممنوع شود.

دراین‌حال، کمیسیون دینی و فرهنگی مجلس نمایندگان‌هم می‌پذیرد که هرچند برخی از موازین اخلاقی، دینی و فرهنگی در قانون نافذه‌ی رسانه‌های همه‌گانی کشور درنظر گرفته شده؛ اما این موازین و معیارها شاخص‌بندی نشده و روی همین دلیل‌هم در بسیاری از موردها، اعتراض‌ها و شکایت‌هایی ازسوی مردم و برخی نهادها و سازمان‌ها را نیز درپَی داشته‌است.

محمد علی اخلاقی عضو این کمیسیون، می‌گوید که تااکنون از محتوای سریال چُقر چیزی نمی‌داند و ندیده‌است؛ اما شکایت‌ها و انتقادهایی درباره‌ی آن دریافت کرده‌است که برای تعدیل ماده‌ی ۴۵ قانون رسانه‌های همه‌گانی، به‌کار خواهند رفت.

به‌گفته‌ی آقای اخلاقی، داشتنِ قانون تنها مجرای حلِ مشکل نه، بل‌که مهمترین و کلان‌ترین شرط اساسی و گره‌گشای هر مشکل رسانه‌ای، حقوقی، جزایی و…، «تطبیق و حاکمیت قانون» است که آن‌هم به‌دلیل چالش‌های کلان سیاسی، امنیتی و کرونایی درکشور، روزتاروز عقب‌گرد دارد.

گزارش‌گر: عبدالمطلب فراجی