حاتم‌بخشی، از کیسه‌ی مردم نمی‌شود

کابل – ۲۰ ثور ۱۳۹۹

« گپ مفته هرکس زده می‌تانه، کجاست مردِ عمل …!؟ »

سخنی‌که از یک باشنده‌ی ناحیه سوم شهر کابل به‌خبرنگار پَیک، نقل‌قول شده‌است.

ذبیح‌الله ۴۵ ساله با موتر کرایی در شهر کابل تکسی‌رانی می‌کند، تا پنج‌هزار افغانی کرایه خانه و آب‌ونان و باقی نیازمندی‌های خانواده‌ی پنج‌نفری را تأمین کند؛ اما به‌گفته‌ی خودش باوجود قرنطین و فرامین حکومت، اگر پیش‌از تاریخ ۳۰ هرماه کرایه خانه‌را نه‌پردازد، ازسوی صاحب‌خانه تهدید به‌اخراج می‌شود.

« از صاحب‌خانه خاستم که به‌خاطر همین قرنطین و بی‌کاری، حداقل تخفیفی د کرایه خانه بیاره، گفت: اگه داده نمی‌تانی، خانه‌ره تخلیه کن …».

صاحب‌خانه هم، خودرا حق به‌جانب می‌داند. عبداللهِ ۵۷ ساله باشنده‌ی ناحیه ششم شهر کابل، نیمی از ساختمان (طبقه‌ی بالا) حویلی خودرا در بدلِ هشت‌هزار افغانی به‌کرایه داده‌است. او درحالی‌که خودرا یگانه نان‌آور خانواده‌ی هشت‌نفری و کرایه خانه‌اش را نیمی از درامد ماهوار خود می‌داند، می‌گوید:

« کُمک را دولت باید بکنه، بنگله‌داران باید بکنه، مه خودم یک آدم مجبور و ناتوان، کار نیست، عاید نیست، کرایه نگیرم، چه‌کنم چه بخورم …؟».

حتا برخی‌از کرایه‌دارانِ دولتی هم، گفته‌اند که برای پرداخت اجاره‌ی سالانه به‌دولت، مجبوراند کرایه ماهوار خودرا گردآوری کنند. چنان‌که برخی‌از دانشجویان مسافر از ولایت‌های دوردست در خوابگاه‌های شخصی و دولتی پایتخت، می‌گویند:

« به‌اجاره‌دار لیلیه گفتیم که قرنطین‌است، پول‌هم نداریم، چطور می‌شه …، گفتن پول که ندارید از اتاق بیرون شوید».

مانند آنان، صدها شهروند مزدور، دست‌فروش، کسبه‌کار، دوکان‌دار، حمال، تکسی‌ران و کارمند که افزون‌بر نداشتنِ سرپناه و اقتصاد بد در خانه‌ها و مکان‌های کرایی پایتخت کشور زندگی می‌کنند، با چنین روزگار سخت قرنطین دست‌وگریبان شده‌اند.

یک سروی صندوق جمعیت سازمان ملل متحد (UNFPA) که بینِ سال‌های ۱۳۹۲و۱۳۹۳ در سراسر افغانستان انجام شده‌است؛ نشان می‌دهد که بیش‌از ۲۷ درصد باشنده‌گان پایتخت در خانه‌های کرایی زندگی می‌کنند.

با اعلام قرنطین و تدابیر سخت‌گیرانه‌ی حکومت به هدف جلوگیری از افزایش ابتلا و مرگ‌ومیر ناشی از ویروس کرونا؛ بسیاری از شهروندان کرایه‌نشین که با روزمزدی، کارهای شاق و روی‌بازار، نفقه‌ی خانواده‌های شان‌را تأمین می‌کردند، بی‌کار شده‌اند و درامد‌های روزانه‌ی شان‌را از دست داده‌اند.

چنان‌که وزارت اقتصاد افغانستان‌هم، از بی‌کارشدنِ بیش‌وکم ۷۰۰هزار نفر به‌دلیل همین وضعیت پیش‌آمده خبر داده و گفته‌است که بااین رقم، میزان بی‌کاری درکشور تا بیش‌تر از ۴۰ درصد افزایش یافته‌است.

یونس سالک سخن‌گوی این وزارت بانگرانی از آسیب‌پذیری اقتصاد خورد و کلان در کشور به‌دلیل شیوع ویروس کرونا، هُشدار داده‌است که با افزایش قیمت‌ها و کاهش درامدزایی‌ها، میزان فقر در کشور از ۵۴ به ۶۸ درصد صعود خواهد کرد.

با توجُه به‌این وضعیت، مسوولانِ حکومت ضمنِ تدابیر ایمنی، مالی و بهداشتی برای مبارزه با ویروس کرونا در کشور، از همه‌ی کرایه‌داران (مالکان خانه‌های کرایی) خواسته‌اند که تا پایان قرنطین، مستأجران شان‌را از پرداخت کرایه معاف کنند.

محمد یعقوب حیدری والی کابل در یک نشست خبری (۴ثور۱۳۹۹خ.)، تأکید کرد که درصورت نافرمانی کرایه‌داران ازاین اَمر، با آنان برخورد جدی خواهد شد.

امری‌که نه‌تنها یک درصد تااکنون‌هم ازسوی حکومت عملی نشده، بل‌که واکنش‌های شوخ و تُند برخی از شهروندان، فعالان مدنی و حقوقی و کاربران را در شبکه‌های اجتماعی نیز، به‌همراه داشته‌است.

 نصیر فیاض، یکی از فعالان رسانه‌یی که به‌گفته‌ی خودش، کرایه حویلی موروثی‌اش را تا ختم قرنطین معاف کرده‌است، در صفحه­ی فیس‌بوک خود نوشته‌است:

« جناب والی‌صاحب به‌جای این نام‌نیکی از جیب دیگران، به‌فکر معافیت مردم از بل برق و مالیات باشد که مالکیت دولت است، تا مردم باور کنند که حداقل خَسی از خروار برای‌شان کُمک شد ».

آقای فیاض می‌افزاید که هرچند به پول کرایه خانه نیازی ندارد و شماری دیگر از کرایه‌داران نیز بدون اَمر والی، بل‌که پیش ازآن بانظرداشت قاعده‌ی انسانی و اخلاقی، به‌حد توان یا معاف کرده‌اند و یا تخفیف داده‌اند؛ اما هستند کسانی‌که توان همین بخشش و تخفیف را ندارند.

هم­چنان، اقبال نوری یکی­دیگر از کابران، نوشته‌است که والی کابل صلاحیت بخشش حق کسی‌را ندارد و اگر دل­شان به­مردم می­سوزد، باید از کیسه‌ی خود یا خزانه‌ی دولت و یاهم کُمک‌های میلیارددالری جهان، یک مقدارش را درچنین روزهای دشوار و اضطرار به‌کرایه‌نشینان تخصیص بدهند.

آن‌چه که مورد انتقاد شدید برخی از نمایندگان مردم در شورای ملی کشور نیز، قرار گرفته‌است. روبینا جلالی نماینده‌ی مردم کابل در پارلمان کشور، می‌گوید که حکومت به‌جای حاتم‌بخشی از کیسه‌ی مردم، بل‌های برق دوره‌ی قرنطین را باید معاف کند.

خانم جلالی باانتقاد از روَند توزیع و مصرف بودجه‌ی مبارزه دربرابر کرونا، می‌افزاید:

« آنانی‌که در روزهای قرنطین نانِ روزوشب ندارند، باید از پرداخت بل برق‌هم معاف شوند».

هرچند مسوولان حکومت بر مبارزه‌ی جدی در برابر این ویروس تأکید دارند و از ایجاد تجریدگاه‌ها، اکمال وسایل پیش‌رفته‌ی طبی و هم‌چنان فراهم‌سازی ده‌هاهزار بستر سخن گفته‌اند؛ اما خانم جلالی، توزیع و مصرف بودجه‌ی تخصیص‌یافته برای مبارزه با کرونا در کشوررا، سلیقه‌ای و غیرشفاف می‌خواند.

بربنیاد گزارش‌های برخی‌از رسانه‌های معتبر؛ بیش‌از دونیم میلیارد افغانی برای مبارزه با ویروس کرونا در افغانستان، ازسوی حکومت و ۴۰۰ میلیون دالر ازسوی بانک جهانی اختصاص یافته‌است.

تازه‌ترین آمار ارایه شده ازسوی وزارت صحت‌عامه‌ی افغانستان، نشان می‌دهد که شمار مبتلایان ویروس کرونا در سراسر کشور، نزدیک به چهارهزار نفر رسیده و تااکنون بیشتر از یک‌صد تن جان باخته و نزدیک به پنج‌صد تن دیگر شفایاب شده‌اند.

بااین‌همه انتقادها دربرابر آن‌چه که «حاتم‌بخشی از کیسه‌ی دیگران» ازسوی برخی از کاربران، شهروندان و نمایندگان مردم خوانده شده‌است؛ والی کابل گفته‌است:

« درصورتی‌که کرایه‌نشین مجبور به پرداخت کرایه ازسوی صاحب‌خانه می‌شود، به‌مقام ولایت شکابت کند».

اما ناصر مهری سخن‌گوی والی کابل، به‌خبرنگار پَیک می‌گوید که تااکنون هیچ کدام شکایتی دراین باره دریافت نکرده‌اند.

بااین‌حال، گل‌احمد صدیقی معاون شورای عالمان کابل، ضمنِ تأکید بر صدقه و سخاوت در روزهای سخت و دشوار به فقیران و بی‌نوایان، به‌این باوراست که معاف کردن کرایه خانه در چنین روزهای قرنطین، کُمک بزرگی برای نیازمندان است و اَجر فراوان‌هم دارد.

این عالمِ دین به‌نقل از یک حدیث پیغمبر محمد«ص»، می‌گوید:

« بهترین مردم، کسانی‌ست که خیرشان به‌دیگران برسد ».

 

گزارش‌گر:  شاه محمود اندیشور