از شایعه تا واقعه؛  پس‌لرزه‌های «مادر بم‌ها» چه بود؟

ننگرهار – ۱۸ جدی ۱۳۹۸

بیست‌ودوم عقرب ۱۳۹۶خورشیدی، روزی‌که نیروهای امریکایی مستقر در افغانستان، بزرگ‎ترین بم غیرهسته‌ای مشهور به (مادر بم‌ها) را درمنطقه‌ی مومنددره‎ی اسدخیل ولسوالی اچین ولایت ننگرهار پرتاب کرد؛ از همان روز به‌این‌سو گزارش‌های برخی از رسانه‌های ملی و جهانی می‌رساند که از اثر انفجار این بم تااکنون، نه گیاهی دراین منطقه می‌روید و نه کودکی سالم به دنیا می‌آید. شماری از باشنده‌های محل نیز به بیماری‌های گوناگون ساری و سرطانی مبتلا شده‌اند.

برخی از خبرگزاری‌ها، روزنامه‌ها، رادیوها و تلویزیون‌های داخلی و خارجی، هرکدام گزارش‌های متفاوت از اثرهای به‌جامانده از مادر بم‌ها در شرق افغانستان منتشر کردند. اما چشم‌دید و دوربین گزارش‌گر محلی پیک از ولسوالی اچین، جایی‌که در دامنه‌ی یک تپه‌ی مومنددره، بزرگترین بَم غیرهسته‌ای ۱۱هزار کیلویی بر سنگرها و تونل‌های زیرزمین گروه داعش اصابت کرده، بیان‌گر این‌است که تا فاصله‌ی ۵۰ متری اطراف نقطه‌ی انفجار بم، آثاری از آبادی و سرسبزی تااکنون وجود ندارد و اداره‌ی محلی‌هم به وعده‌ی بازسازی خانه‌های تخریب‌شده‌ی مردم، تاهنوز عمل نکرده‌است.

نوار تصویری خبرنگار پیک، هم‌چنان نشان می‌دهد که در اطراف ساحه‌ی انفجار بم، برعکس آن‌چه که برخی از رسانه‌ها گزارش داده‌اند، کشاورزان در کشت‌زار گندم مشغول کار در مزرعه و کودکان قدونیم‌قد سرگرم بازی و یا دست‌یاری در کار کشاورزی و مال‌داری‌اند. شماری از خانه‌های ویران‌شده‌هم، دوباره آباد شده و به‌گفته‌ی برخی از ساکنان این محل در یک سال پسین، امنیت نسبی و حاکمیت دولت نیز تامین شده‌است.

زمین‌خان شینواری یک‌تن از بزرگان قومی و باشنده‌ی این محل به خبرنگار پیک می‌گوید که مردم اسدخیل از اثر پرتاب مادربم‌ها ترسیده‌اند، خساره‌مند و متاثر شده‌اند؛ اما اکنون زمینه برای عملی کردن پروژه‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای دراین منطقه فراهم شده و حکومت باید دست به‌کار شود.

این باشنده‌ی محل با اشاره به عملیات‌های نیروهای دولتی و درگیری با جنگجویان داعش دراین منطقه، می‌افزاید:

«در جنگ با داعش، بسیاری از خانه‌های مردم، مسجدها، مکتب‌ها و مرکزهای صحی تخریب شده و این‌همه نیاز به بازسازی دارند.»

آن‎چه که شاه محمود میاخیل والی ننگرهار، از طرح و پلان برنامه‌های بازسازی در ولسوالی اچین مژده می‎دهد و تاکید می‌کند که به‌زودی کار عملی این پروژه‌ها آغاز خواهد شد.

محبت ساحل فرمانده لوای چهارم قول‌اردوی ۲۰۱ سیلاب‌هم، از شکست و نابودی لانه‌های گروه داعش در ولسوالی اچین خبر می‌دهد و اطمینان می‌دهد که اکنون باشنده‎های این ولسوالی می‌توانند به زندگی عادی‌شان در فضای امن برگردند.

برخی دیگر از باشنده‌های منطقه اسدخیل‌هم، از تکذیب آوازه‌های بیماری‌ها و بی‌حاصلی‌های کشت‌زارهای‌شان سخن می‌زنند و می‌افزایند که تااکنون هیچ کدام بیماری ناشی‌از انفجار بم‌را درمیان ساکنان این محل گواه نبوده و کشت‌زارهای این منطقه نیز مانند گذشته حاصل می‌دهند.

عطاالله شینواری از فعالان مدنی ولایت ننگرهار به خبرنگار پَیک می‌گوید:

«تااکنون کدام بیماری جلدی یا سرطانی که از اثر پرتاب بَم شناسایی شده باشد، نه دیدیم و نه شنیدیم؛ اما یک ترس روانی هنوز درمیان مردم وجود دارد و این وضعیت نیازمند آگاهی و کُمک‌های انسانی‌است که دولت باید توجه کند.»

در همین‌حال، والی ننگرهار اطمینان می‌دهد که ولسوالی اچین اکنون به‌گونه‌ی کامل آماده‌ی تطبیق پروژه‎های توسعه‌ای و بازسازی‌است و خانه‌های تخریب شده‌ی مردم نیز،‌ هم‌زمان بااین پروژه‌ها بازسازی خواهند شد.

شاه محمود میاخیل والی ننگرهار، می‌گوید که درهمین دو سه هفته پیش به پیشنهاد خودش، یک تیم بررسی شورای امنیت از پایتخت به ولسوالی اچین رفته بود و در نتیجه‌ی بررسی‌های این هیات، میزان خساره‌ی مردم و آثار به‌جامانده‌ی بم نیز مشخص شده‌است.

به‌گفته‌ی آقای میاخیل، نتایج بررسی‌های هیات شورای امنیت نشان می‌دهد که هیچ‌گونه اثر منفی ناشی از اصابت مادر بم‌ها در بخش‌های کشاورزی، باغ‌داری و صحت محیطی به استثنای چند درخت خشکیده و چند دیوار شکسته و ریخته در مومنددره‌ی ولسوالی اچین به ثبت نرسیده‌است.

ازسوی دیگر، ظاهر عادل مسوول مطبوعاتی ریاست صحت عامه‌ی ننگرهار باانتقاد از گزارش‌های گمراه‌کننده‌ی برخی از رسانه‌های داخلی و خارجی، می‌گوید که در نتیجه‌ی بررسی‌های هیات اعزامی آن‌ها به محل روی‌داد، هیچ نشانه یا علامه‌ای از بیماری جلدی، ساری و سرطانی در مرد و زن یا کودک نوزاد این منطقه به ثبت نرسیده‎است.

هرچند به‌باور ببرک بهسودی آگاه امور نظامی، بسیاری از بم‌های کلان غیرهسته‌ای اضرار گوناگونی بر طبیعت و زندگی انسان‌ها و حتا جانوران‌هم دارند؛ اما بمی‌که نیروهای نظامی امریکایی در اچین استعمال کرده‌اند، به‌دلیل این‌که پیش ازاین به‌هدف نابودی دشمن در هیچ نقطه‌ی جهان به‌کار نرفته، اثرهای منفی آن‎هم تااکنون شناسایی و منتشر نشده‌است.

بااین‌حال، بررسی‌ها و گزارش‌های مسوولان محلی و گزارش‌گر پیک از محل روی‌داد، بیان‌گر این‌است که گزارش‌های منتشرشده از اثرهای منفی به‌جامانده از مادربم‌ها، «نادرست» است و ازسوی هیچ منبع رسمی تایید نشده‌است.

بربنیاد گزارش‌ها، بمی‌که به‌تاریخ۲۲عقرب۱۳۹۶خورشیدی ازسوی نیروهای نظامی امریکایی بر سنگرها، تونل‌ها و مخفی‌گاه‌های زیرزمین گروه داعش در مومند دره‌ی منطقه اسدخیل ولسوالی اچین پرتاب شد، (جی‌بی‌یو – ۴۳ مادربم‌های غیرهسته‌یی) در جهان نامیده شده‎ و این دومین فیر پس از ساخت آن‌است که پیش ازاین در سال ….. آزمایش شده بود.

این بم که از راه دُور هم رهبری می‎شود، ۹ متر درازی، ۱۱ تُن وزن، یک متر قطر و ۱۶ میلیون دالر ارزش دارد.

گزارش‎گر:  محفوظ الحق کاکر