آموزش از راهِ دور، با انترنت قیمت و بی‌کیفیت

کابل – ۱۴ حمل ۱۳۹۹

وزارت تحصیلات‌عالی، پس‌از تعطیلی دانشگاه‌ها به‌دلیل جلوگیری از انتشار ویروس کرونا، رَوند آموزش و تدریس دانشجویان را به‌گونه‌ی غیرمستقیم و بااستفاده از رَوش‌های انترنتی (آنلاین) اعلام کرد.

شورای رهبری این وزارت به‌تاریخ ۲۵ حوت ۱۳۹۸ فیصله کرد که آموزگاران دانشگاه‌های دولتی و خصوصی باید مواد درسی را ازطریق انترنت با دانشجویان شریک ساخته و به تدریس‌شان ادامه دهند.

اما یافته‌های حقیقت‌سنج پَیک، حاکی‌از آن‌است که نه‌تنها برای امروز، بل‌که تا چندین سال آینده‌هم، زمینه‌ی آموزش آنلاین به‌گونه‌ی معیاری و مؤثر ازطریق انترنت در افغانستان، امکان‌پذیر نیست.

هرچند مسوولان وزارت تحصیلات‌عالی، بر معیاری بودنِ مواد درسی و شیوه‌ی انتقال و یادگیری آن ازطریق آنلاین تاکید دارند؛ اما برخی‌از دانشجویان مدعی‌اند که هیچ‌گونه سیستم معیاری برای آموزش آنلاین در دانشگاه‌های کشور وجود ندارد.

عبدالمعروف راسخ دانشجوی دانشکده‌ی شرعیات دانشگاه کابل، می‌گوید:

« در بزرگترین دانشگاه کشورما چنین امکاناتی وجود ندارد، از دیگران که هیچ نپرسید ».

آقای راسخ، هم‌چنان می‌افزاید که مانند خودش، صدها دانشجوی دیگر حتا موبایل هوش‌مند ندارد که حداقل از (3G) استفاده کند، چه رسد به‌این‌که از راه دور، درس بخواند.

آن‌چه که برخی‌از استادان دانشگاه کابل‌هم، می‌پذیرند و می‌گویند که باتوجه به دشواری‌های اقتصادی و انترنت بی‌کیفیت در سراسر کشور، تطبیق این امر امکان‌پذیر نیست.

عزیزاحمد فانوس استاد این دانشگاه، می‌گوید:  « در اطراف و دوردست‌ها که هیچ امکاناتی وجود ندارد و در مرکزهم، شاید که تا ۵۰ درصد رَوند تدریس محصلان از سکتگی نجات پیدا کند…».

محمد نعیم عظیمی معاون علمی دانشگاه کابل نیز، تطبیق این طرح آنلاین را به‌گونه‌ی مطلق ناممکن می‌داند و می‌گوید که برخی‌از مضمون‌ها به‌کار گروپی نیاز دارد و غیرحضوری تدریس شدنی نیست.

آقای عظیمی می‌افزاید که بااین‌هم، دانشگاه‌ها و نهادهای آموزشی که از امکانات نسبی برخورداراند، مکلف شده‌اند تا ازاین‌پس به تدریس از راه دور ادامه بدهند.

این مکلفیت درحالی ازسوی وزارت تحصیلات‌عالی برشانه‌های دانشجویان و استادان دانشگاه‌های کشور اضافه شده که برخی‌از دانشجویان، نه‌تنها به‌آموزش آنلاین دسترسی ندارند، بل‌که از تدریس حضوری‌هم رضایت چندانی ندارند.

سمیع‌الله امیری دانشجوی یکی‌از دانشگاه‌های خصوصی در شهر کابل، نبود انترنت ارزان و آسان و نداشتنِ آشنایی و تجربه‌ی آموزش آنلاین را، کلان‌ترین چالش فراراه این روزهای قرنطینه خوانده، می‌گوید:

« از تدریس حضوری مه راضی نیستم، چه‌رسد به تدریس آنلاین که نه انترنت داریم و نه اقتصاد خوب…».

ازسویی‌هم برخی از دانشجویان که به‌تازه‌گی ازطریق آنلاین مشغول درس‌های دانشگاهی‌شان هستند، ادعا می‌کنند که با گران‌ترین قیمت و پایین‌ترین کیفیت، استفاده‌ی چندانی از انترنت کرده نمی‌توانند.

به‌گفته‌ی رامین نیازی دانشجوی یکی از دانشگاه‌های خصوصی در شهر کابل، تنها جزوه‌های درسی را برای مطالعه ازطریق انترنت دریافت می‌کنند؛ اما این برای‌شان ارزنده و بسنده نیست و باتوجُه به تقسیم‌اوقات سمستروار، از درس‌های رشته‌ی مربوطه‌ی‌شان، نه‌تنها که عقب می‌مانند، بل چیزی یاد هم نمی‌گیرند.

نبود برق و انترنت کافی و شبانه‌روزی، از مهم‌ترین چالش‌هایی‌اند که به‌باور برخی‌از آگاهان و کارشناسان مسایل تکنالوژی، تطبیق چنین طرح‌ها و برنامه‌های نیاز روز را در سراسر کشور به‌ویژه در پایتخت، غیرممکن ساخته‌است.

مهدی محمدی کارشناس مسایل تکنالوژی و استاد دانشکده‌ی کمپیوترساینس دانشگاه کابل، عملی‌شدنِ طرح آموزش از راه دور را درحال‌حاضر ناممکن خوانده، می‌گوید: « تنها به‌ارسال کردنِ چپتر و به‌مشکل دانلود کردن، تدریس نمی‌شود ».

هرچند آمار دقیق‌تری از دانشجویانی که در پایتخت یا سراسر کشور دسترسی به‌انترنت دارند، در دست نیست و مسوولان وزارت تحصیلات‌عالی هم دراین باره چیزی نگفته‌اند؛ اما پیش ازاین یک سروی مرکز خبرنگاری تحقیقی پَیک در سال ۱۳۹۶خورشیدی، میان بیش‌از یک‌هزار دانشجوی دانشگاه‌های دولتی و خصوصی شهر کابل، نشان داده‌است که نیمی‌از دانشجویان دسترسی به‌انترنت و نزدیک به ۸۰ درصد آنان، موبایل دارند.

بربنیاد معلومات وزارت تحصیلات عالی، کم‌ازکم ۳۵۰ هزار دانشجوی دختر و پسر در ۳۸ دانشگاه دولتی و ۱۳۱ دانشگاه خصوصی کشور، مصروف فراگیری آموزش‌های عالی هستند.

باآن‌که مشخص نیست، قرنطین و تعطیلی‌های پیش‌آمده به‌دلیل انتشار ویروس کرونا تا چه‌زمانی ادامه خواهد یافت؛ اما پیش ازاین دولت افغانستان برای سه هفته همه نهادهای دولتی و تا ۳۱ حمل سال روان، همه دانشگاه‌ها، مکتب‌ها و نهادهای آموزشی را تعطیل اعلام کرده و درصورت امکان به‌کار و آموزش آنلاین تأکید داشته‌است.

وزارت تحصیلات‌عالی، اعلام کرده که درصورت عقب‌مانی سمسترهای درسی دانشجویان، جبرانِ آن‌را درپایان رخصتی‌های تابستانی و زمستانی ازسوی دانشگاه‌های کشور لازمی می‌داند.

عزیز احمد اوریا سخن‌گوی این وزارت، می‌پذیرد که چالش برق و انترنت، دسترسی دانشجویان را به سیستم انلاین اندک ساخته و برخی از دانشگاه‌ها در ولایت‌ها و حتا پایتخت کشور، دسترسی به‌انترنت و برق ندارند.

به‌گفته‌ی آقای اوریا، درحال‌حاضر، رَوند آموزش و تدریس آنلاین در چهار دانشگاه پایتخت کشور جریان دارد؛ اما این وزارت درنظر دارد که با ایجاد یک اپلیکیشن آنلاین تدریسی برای دانشجویان، این رَوند را زیر نظارت داشته و از ضیاع وقت و عقب‌مانی درس‌ها نیز جلوگیری کند. درغیرآن، هیچ طرحی نمی‌تواند پاسخ‌گوی نهایی در وضعیت کنونی باشد.

گزارش‌گر: پلوشه عظیم